COP31’de Sıfır Atık Vakfı ve bir dilim ekmeğin iklim faturası
Prof. Dr. Mikdat Kadıoğlu İTÜ İklim Bilimi ve Meteoroloji Müh. Bölümü Öğretim Üyesi
Bir dilim ekmeği çöpe atmak bir saniye sürer. O dilim için buğday yetiştirmek aylar alır. Arada tarla, değirmen, fırın ve nakliye vardır. Ekmek depolama sahasına giderse hikâye orada da bitmez. Organik atık oksijensiz ortamda çürürken metan salabilir. Bir dilim ekmeğin fiyatını kasada öderiz. İklim faturası ise üretimden çöplüğe kadar uzanır.
Antalya’daki BM İklim Konferansı’nda, yani COP31’de, bu fatura liderlerin gündemine girdi. Sıfır Atık Vakfının katkısı, atığı önlemenin neden bir iklim meselesi olduğunu şehirlerin, işletmelerin ve hanelerin uygulayabileceği örneklerle göstermesiydi.
Bakü’de stant, Antalya’da liderler masası
Bakü’den Belém’e: Üç COP, tek gündem
Vakıf, COP29’da Bakü’de Haydar Aliyev Vakfıyla ortak bir stant kurmuştu. Bakü’de organik atıktan çıkan metan için bir bildiri de gündeme gelmişti. COP30’da, Brezilya’nın Belém kentinde, Vakıf Türkiye’nin sıfır atık deneyimini anlattı. BM Çevre Programı ve ortakları ise gıda israfını azaltmak için küresel bir girişim başlattı.
11 Kasım: Sıfır atık liderler masasında
Antalya’da Türkiye’nin COP31 Başkanlığı, 11 Kasım’ı sıfır atığa ayırdı. BM Genel Sekreteri de liderlerin sıfır atık, döngüsel ekonomi ve metanı birlikte ele aldığı toplantıda konuştu. Sıfır Atık Vakfı Başkanı Samed Ağırbaş, COP31 Yüksek Düzeyli İklim Şampiyonu olarak belediyeleri, şirketleri ve sivil toplumu bu gündem etrafında buluşturma görevi üstlendi. Vakıf ile BM Çevre Programı, Belém’de başlayan çalışmayı Antalya’da ortak oturumlarla ilerletti. Şehirlerin ve işletmelerin önündeki iş artık daha somut: İsrafın nerede oluştuğunu ölçmek ve orada müdahale etmek.
Açık büfenin en dürüst muhasebecisi
Bir milyar öğün nereden çıktı?
BM Çevre Programı, dünyada hanelerin her gün bir milyardan fazla öğünü çöpe attığını tahmin ediyor. Vakfın Antalya’da tanıtılan Bir Milyar Öğün Çağrısı adını bu sayıdan alıyor. Vakıf ayrıca İslam Gıda Güvenliği Örgütüyle, israfı azaltmaya yönelik eğitim ve pilot çalışmalar için bir mutabakat imzaladı.
Aynı kovada iki ayrı sorun
Bir otelin açık büfesinde akşam çöpe giden pilavı tartın. Ertesi gün tepside kalanla tabaktan döneni ayrı tartın. İlki çoksa mutfak fazla pişirmiş olabilir. İkincisi çoksa porsiyon büyüktür ya da yemek beğenilmemiştir. Aynı kovada birbirinden farklı iki sorun vardır. Ayırıp ölçtüğünüzde ertesi gün neyi değiştireceğinizi bilirsiniz.
Bir müze düşünün, kurdelesi bile yeniden kullanılmış
Emine Erdoğan’ın COP31’de açtığı Sıfır Atık Müzesinin kurdelesi kumaş ve dantel parçalarından yapılmıştı. Vakfın Mavi Alan’da kurduğu ve benim de ziyaret ettiğim ilginç ötesi müze, onarımı ve yeniden kullanımı sergilerle anlatırken yeni girişimlere de ev sahipliği yaptı. Vakıf ile Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı burada, iki yılda en az bir milyon kadına ulaşmayı hedefleyen projeyi tanıttı. Samed Ağırbaş da gençlerin kendi şehirlerinde onarım ve yeniden kullanım projeleri geliştirmesini amaçlayan Sıfır Atık Nesli ağını başlattı.
Başarıyı neyle ölçeceğiz?
Bu girişimleri bir yıl sonra değerlendirirken eğitim verilen kişi sayısının ötesine bakmak gerekir. Bir kadın kooperatifi onardığı ürünleri satabildi mi? Bir öğrenci yurdu, çöpe giden yemeği ölçüp porsiyonlarını değiştirdi mi? Apartman sakinleri organik atığı ayırdığında belediye onu ayrı topladı mı? Bir projenin iklim etkisini bu sonuçlar gösterir.
Yüzde 50 hedefinde gözden kaçan kelime
149 milyar ton ve bir çamaşır makinesi
Vakıf katkısıyla hazırlanan Sıfır Atıklı Geleceğimiz çalışması, israfı önleme, onarım ve kaynakları daha verimli kullanma gibi uygulamalar dünyaya yayılırsa 2025–2050 arasında toplam 149 milyar ton karbondioksit eşdeğeri salımın önlenebileceğini hesaplıyor. Bu hesap, belirli varsayımlara dayanan bir küresel senaryo. Yedek parçası bulunabilen bir çamaşır makinesinin iklim açısından ne işe yaradığını da böyle anlayabiliriz. Onarılan makine yenisinin üretilmesini önlediği ölçüde malzeme ve enerji tasarrufu sağlar.
100 kilo, 140 kilo, 120 kilo
Türkiye’nin COP31 Başkanlığı, 2035’e kadar dünyada belediye atığında beklenen artışı en az yarıya indirmeyi hedefliyor. “Artış” kelimesini atlarsak hedefi yanlış okuruz. Bunu basit bir örnekle düşünelim. Bugün 100 kilo çıkan atığın gelecekte 140 kiloya ulaşması bekleniyorsa artışı yarıya indirmek, 120 kiloda kalmak demektir. Hedef tutar, çöp yine artar. Bu yüzden geri dönüşüm oranıyla birlikte kişi başına düşen çöpü, atılan yenilebilir gıdayı ve depolama sahalarından çıkan metanı da takip etmek gerekir.
Bir yıl sonra okumak istediğim haber
Antalya’dan bir yıl sonra okumak istediğim haber şu: Belediyeler, oteller ve okullar ilk ölçümlerini yayımladı. Şimdi biliyoruz, bir yılda ne kadar az gıda çöpe gitti ve bunu hangi uygulama sağladı. O haber çıkarsa COP31’in en iyi hatıralarından biri, çöpe hiç düşmemiş bir dilim ekmek olur. Bu işin tamamlanması için Başkan Samed Ağırbaş’ın da süreci sonuna kadar takipçisi olacağını düşünüyorum.
Yorumlar