1. Genel görünüm: Isı kubbesi geri dönüyor

Avrupa bu yaz üst üste gelen sıcak hava dalgalarıyla boğuşuyor ve önümüzdeki günlerde de tablo değişmiyor. Küresel tahmin modellerinin, geleceğin onlarca olası senaryosunu birlikte hesaplayan topluluk (ensemble) tahminleri, pazar gününden (9 Ağustos) itibaren Batı Avrupa üzerinde güçlü bir yüksek basınç alanının, yani halk arasında "ısı kubbesi" denilen sistemin kurulacağı konusunda büyük ölçüde hemfikir. Isı kubbesi, kapağı kapatılmış bir tencere gibi sıcak havayı yerde hapseder; bulutları dağıtır, rüzgârı keser ve her gün bir öncekinden daha sıcak olur. Kubbenin hafta ortasında (11–12 Ağustos) zirve yapması, hafta sonuna doğru Orta Avrupa ve Balkanlar üzerine doğru yayılması bekleniyor. Aylık görünümde ise 8–16 Ağustos dönemi, Avrupa'da ısı kubbesi olasılığının en yüksek olduğu aralık olarak öne çıkıyor. Türkiye'de de yılın en sıcak günleri yaşanıyor: Güneydoğuda 40–45 derecelik değerler sürerken, kıyılarımızdaki asıl tehlike nem.

2. Sıcak hava dalgası: Nerede, ne zaman?

En tehlikeli bölge İber Yarımadası. Güney Portekiz ile İspanya'nın iç ve güney kesimlerinde bu hafta sonundan itibaren 42–46 derece bekleniyor; yerel sıcaklık rekorlarının kırılması olası. Madrid'de 38–40 derece öngörülüyor. Fransa'nın güneyinde hafta ortasında 40–43 derece; Londra, Paris ve Roma'da 35–37 derece, yani mevsim normallerinin 8–11 derece üzerinde değerler bekleniyor. Kubbe doğuya yayıldıkça İtalya'nın Po Ovası, Macaristan ovaları ve Balkanlar'da 40 derecenin üzerine çıkılacak. Gece sıcaklıklarının büyük şehirlerde 22–26 derecenin altına inmediği "tropik geceler" ayrı bir tehlike: Vücut gece serinleyip dinlenemediği için sıcak hava dalgalarındaki can kayıplarının önemli bölümü bu bunaltıcı gecelerde yaşanıyor. Türkiye'de model tahminleri, Güneydoğu Anadolu'da 40–45, Ege ve Akdeniz'in iç kesimlerinde 38–42 derece gösteriyor. İstanbul'da termometre 30–33 derecede kalsa da yüksek nem nedeniyle hissedilen sıcaklık 40 derecenin üzerine çıkacak. Pazartesi–salı günleri (10–11 Ağustos) kuzeybatıdan geçecek serin ve yağışlı hava dalgası Marmara ve Karadeniz'de birkaç derecelik geçici bir rahatlama sağlayacak; iç ve güney bölgelerde sıcaklar sürecek.

3. Nem nerede tehlikeli biçimde artıyor?

Deniz suyu sıcaklıklarının mevsim normallerinin üzerinde olması buharlaşmayı güçlendiriyor. Bu nedenle Marmara ve Karadeniz kıyılarımız ile Akdeniz, Ege, Adriyatik ve İtalya kıyılarında havadaki nem tehlikeli düzeyde yükseliyor. Nem, terin buharlaşmasını engelleyerek vücudun kendini soğutmasını zorlaştırır; bu yüzden sıcaklık-nem endeksiyle ifade edilen hissedilen sıcaklık, ölçülen değerin çok üzerine çıkar. Bu hafta sonu İstanbul ve Marmara kıyılarında hissedilen sıcaklığın 43 dereceye yaklaşması bekleniyor. Yaşlılar, çocuklar, gebeler, kalp-damar ve solunum hastaları ile açık havada çalışanlar için bu nemli-sıcak koşullar, kuru sıcaktan çok daha risklidir.

4. Nem nerede tehlikeli biçimde azalıyor?

Madalyonun öbür yüzünde aşırı kuruluk var. İspanya ve Portekiz'in iç kesimlerinde bağıl nemin yüzde 20'nin altına inmesi bekleniyor; Orta Avrupa ve Balkanlar'ın iç kesimleri ile ülkemizde İç Anadolu ve Güneydoğu Anadolu'da da hava son derece kuru. Kuru hava, rüzgârla birleştiğinde bitki örtüsünü çıra gibi kurutur ve orman yangını tehlikesini patlayıcı düzeye taşır; ayrıca Güneydoğu Anadolu'da zaman zaman toz taşınımı görüş mesafesini ve hava kalitesini düşürüyor.

5. Kuraklık nerelerde kritik seviyeye geldi?

Avrupa'nın yaklaşık yarısı şu anda kuraklık uyarısı kapsamında ve kıtanın büyük bölümünde yağış açığı yaklaşık yedi aydır sürüyor. Copernicus Küresel Kuraklık Gözlemevi mevcut durumu "şiddetli-ekstrem" olarak sınıflandırıyor. Somut sonuçlar ortada: Ren Nehri rekor düşük seviyede; Hollanda'da nehir taşımacılığı aksadı ve tarım arazilerine tuzlu su girmeye başladı. Tuna Nehri o kadar çekildi ki Romanya'daki Cernavoda nükleer santralinde bir ünite soğutma suyu yetersizliği nedeniyle durduruldu; suyu santrale yönlendirmek için nehir yatağında kontrollü patlatmalar yapılıyor. İtalya'nın Po Havzası'nda 101 belediyede içme suyu tehdit altında, 24'üne tankerle su taşınıyor. Daha da önemlisi, mevsimlik tahminler eylüle kadar ortalamanın belirgin altında yağış öngörüyor; yani kuraklık derinleşecek. Türkiye'nin batı ve iç kesimleri de Akdeniz havzasını saran bu kurak kuşağın içinde: Su kaynaklarını şimdiden tasarruflu kullanmak zorundayız.

6. Orman yangınları: Tehlike sürüyor

Yıl başından bu yana yalnızca AB ülkelerinde yaklaşık 485 bin hektar alan yandı; bu, son yılların ortalamalarının çok üzerinde. Yunanistan'da Atina çevresi (Attika), Eğriboz, Girit, Kefalonya ve Paros'ta çıkan yangınlarla saatte 100 kilometreyi bulan rüzgârlar altında mücadele edildi; söndürme çalışmalarında can kayıpları yaşandı. İspanya'da yıl başından bu yana 186 bin hektardan fazla alan yandı; Fransa'da Gironde'daki dev yangın (42 bin hektar) kontrol altına alındı. Türkiye'de temmuz sonunda başlayan yangın dalgasında 300'den fazla yangına müdahale edildi; Çanakkale'den Adana'ya uzanan 10 kıyı ili yüksek riskli bölge ilan edildi. Önümüzdeki günlerde sıcak hava dalgası, yüzde 20'nin altındaki nem ve rüzgâr bir araya geleceği için İberya, Güney Fransa, İtalya, Yunanistan ve Türkiye'nin batı-güney kıyılarında yangın tehlikesi endeksleri "çok yüksek–ekstrem" seviyede seyredecek. Böyle günlerde en küçük kıvılcım felakete dönüşür: Anız yakmayın, ormanlık alanda mangal ve ateş yakmayın, sigara izmariti atmayın; duman gördüğünüzde hemen 112'yi arayın.

7. Aşırı yağış ve ani sel: Nerede, ne zaman?

Sıcak havanın biriktirdiği enerji ve nem, serin cephelerle karşılaştığında şiddetli fırtınalara dönüşür. Önümüzdeki günlerde bu "çarpışma koridoru"; Fransa'dan Alpler, Almanya, Polonya, Çekya ve Avusturya üzerinden Balkanlar'a uzanıyor. Bu kuşakta iri dolu, şiddetli rüzgâr ve kısa sürede düşen aşırı yağış; dağlık alanlarda ise ani sel ve heyelan tehlikesi var. Isı kubbesi çökerken (önümüzdeki hafta sonu ve ağustosun üçüncü haftası) bu fırtınaların en şiddetli dönemine girilmesi bekleniyor. Unutmayalım: Kuraklıktan betonlaşan toprak yağmuru ememez; bu yüzden aynı bölge birkaç gün arayla hem kuraklık hem sel yaşayabilir. Türkiye'de Doğu Karadeniz kıyı şeridi (Ordu'dan Artvin'e) ile Kars-Ardahan çevresinde öğleden sonraları gök gürültülü sağanak, ani sel ve heyelan riski hafta boyunca sürüyor. 9–11 Ağustos'ta kuzeybatıdan geçecek yağışlı dalga; Trakya, Marmara ve Karadeniz kıyılarında yerel kuvvetli sağanak getirebilir. Şehirlerde alt geçitlerden, dere yataklarından ve sel sularından uzak durun; asla araçla suya girmeyin.

8. Gün gün özet

• 7–8 Ağustos (Cuma–Cumartesi): İberya'da 42–46 derecelik zirve; Türkiye kıyılarında nemli-bunaltıcı sıcak, İstanbul'da hissedilen sıcaklık 43 dereceye yakın.
• 9 Ağustos (Pazar): Batı Avrupa'da ısı kubbesi kuruluyor; Türkiye'nin kuzeybatısında gök gürültülü sağanaklar başlıyor.
• 10–11 Ağustos (Pazartesi–Salı): Londra, Paris ve Roma'da 35–37 derece; Marmara ve Karadeniz'de yağışlı, geçici serin ara.
• 12–14 Ağustos (Çarşamba–Cuma): Kubbe Orta Avrupa ve Balkanlar'a yayılıyor; kuzey kenarında dolu ve fırtına koridoru etkin.
• 15–16 Ağustos ve sonrası: Kubbe çökerken şiddetli fırtına, iri dolu ve ani sel tehlikesi; ardından sıcaklığın yeniden tırmanma olasılığı yüksek.
9. Korunmak için Saat 11.00–16.00 arasında güneşe çıkmayın, bol su için. Yaşlı ve kronik hastalığı olan yakınlarınızı günde en az iki kez yoklayın; çalışanlar için gölge, su ve dinlenme molası zorunludur. Bu koşullar doğa kaynaklı afetlerin habercisidir; tahminleri ve resmî uyarıları her gün takip edin.