Yüzyılın halka arzı! Toprağa gömülmüştü şimdi % 40’ı borsaya açılıyor
Ulu Önder Mustafa Kemal Atatürk’ün sağlığında kurulan uçak fabrikası, 1950 yılında ABD’nin baskısıyla kapanmış ve 50 uçak toprağa gömülmüştü. Bu fabrika yeniden kuruldu. Adı Tayyare ve Motor Türk AŞ (TOMTAŞ) oldu. Şirket yapılan çalışmaların ardından şimdi de halka arz kararı verdi. İşte detaylar...
1
10
ABD’nin dayatmasıyla 1950 yılında Türk-Alman ortak yapımı savaş uçaklarının gömüldüğü Kayseri’deki arazide yeni bir uçak fabrikası kuruldu.
Ulu Önder Mustafa Kemal Atatürk’ün sağlığında kurulan uçak fabrikası, 1950 yılında ABD’nin baskısıyla kapanmış ve 50 uçak toprağa gömülmüştü. Bu fabrika yeniden kuruldu. Adı Tayyare ve Motor Türk AŞ (TOMTAŞ) oldu. Şirket yapılan çalışmaların ardından şimdi de halka arz kararı verdi. Halka arzla ilgili yapılan açıklamada şu cümleler, dikkat çekti: “Muhakkak 70 sene önce TOMTAŞ’ın kapatılmasında olduğu gibi bu şehir için büyük bir fırsat olan proje sürecinde yine bir takım engeller olacaktır. Ama artık ne eski Türkiye, ne eski Kayseri var.” İşte detaylar…
2
10
TOMTAŞ Havacılık ve Teknoloji A.Ş. tarafından yapılan açıklamada, "TOMTAŞ Yatırım A.Ş’nin yüzde 40 hissesi; ortaklık sözleşmemiz gereği devletimizin hassasiyetlerini gözeterek ortaklarımız TUSAŞ ve ASFAT’ın onayı dâhilinde, uygun zaman ve şartlarda katılım esaslı yatırım fonu ya da halka arz gibi sermaye piyasası kurulu araçları ile hemşerilerimize açılacaktır" denildi.
3
10
TOMTAŞ Havacılık & Teknoloji A.Ş. tarafından yapılan yazılı açıklamada; ülkenin ilk uçak fabrikası olan TOMTAŞ’ın yeniden hayat bulduğunu, bir asır önce yarım kalan hayalin yeniden küllerinden doğmasının gururunun yaşandığı bildirildi. Açıklamada; "Genç cumhuriyetimizin Kayserimize ilk hediyesi, ülkemizin ilk uçak fabrikası olan TOMTAŞ; ASFAT, TUSAŞ, Erciyes Teknopark ve Kayserili girişimcilerin güç birliği ile yeniden hayat buldu. Bir asır önce yarım kalan bu hayalin Anka Kuşu misali yeniden küllerinden doğmasının gurur ve mutluluğunu hem şehir, hem de ülke olarak birlikte yaşıyoruz. Bu zamana kadar farklı platformda projenin içeriği ve şehre katabilecekleri ile ilgili farklı platformlarda çeşitli paylaşımlar gerçekleşti. Bu paylaşımda ise projeyi 6 yıldır yoğun bir emekle geliştiren, takip edip bu günlere getiren yüzde 51 ortaklık oranı ile özel sektörü temsil eden Tomtaş Yatırım A.Ş.’nin mevcut durumundan ve bundan sonraki gelecek planlamasından bahsedilecektir. Tomtaş Yatırım 2017 yılında henüz ham bir hayal iken dahi bu projeye inanan, emek veren, projenin şekillenmesinde tüm imkânlarını sunan, maddi ve manevi fedakârlıklarıyla katkı sağlayan, idari ve teknik tecrübesi yüksek idealist bir ekipten oluşmaktadır. Bu ekibe projenin 2022 yılında şirketleşme safhasında sonradan özgeçmişleri ile de süreci ivmelendirmesi, projeye katkı sağlaması beklenen isimler de dahil olmuştur. Projeyi kurgularken uyum içerisinde çalışabilecek ve nitelikli katkı sağlayabilecek nicelik ve nitelikte ortaklar kurulu oluşturmak hem konunun uzmanı kamu/özel sektör yetkililerinin tavsiyesi, hem de son dönemde şehrimizde, ülkemizde ve dünyada örnek alınabilecek yüksek teknoloji üreten başarılı şirketlerin ortak özelliğidir. Bu doğrultuda şirket kurulumunda ortaklar kurulu 13 kişi ile oluşturulmuştur. Yine uyum ve katkı potansiyeli gerekliliği çerçevesinde güç birliği amaçlı ilk aşamada kurumsal tecrübesi yüksek birkaç gerçek ya da tüzel kişinin daha ortaklar kuruluna şirket değerleme esasları gözetilerek dahil edilmesi planlanmaktadır. Bu konuda birçok iş insanımız teveccüh göstermektedirler. Süreç tamamlandığında bir hayali gerçek kılmak adına ilk etapta bu yüke omuz verecek yeni arkadaşlarımızın da bilgisini şehrimizle paylaşacağız. Bir sonraki adımda TOMTAŞ Yatırım A.Ş’nin yüzde 40 hissesi; ortaklık sözleşmemiz gereği devletimizin hassasiyetlerini gözeterek ortaklarımız TUSAŞ ve ASFAT’ın onayı dâhilinde, uygun zaman ve şartlarda katılım esaslı yatırım fonu ya da halka arz gibi sermaye piyasası kurulu araçları ile hemşerilerimize açılacaktır. Konu ile ilgili ülkemizin önde gelen fon yönetimi ve halka arz danışmanlığı yapan şirketler ile çalışmalar devam etmektedir. TOMTAŞ’ımız ile ilgili bir sonraki bilgilendirme bu çok ortaklı yapıya geçiş çalışmalarının detaylarını da içerecek şekilde yüz yüze yapılacaktır. En azından tüm halkımıza şunu söyleyebiliriz ki; bu şehrin kıymetlisi olduğunu düşündüğümüz TOMTAŞ’ımızda; Bakkal Ahmet Amca, Emekli Ayşe Teyze ve Genç Yatırımcı Ümit gibi birçok kişi çorbada tuzu olma, projeye katkı verme, şirkette hisse sahibi olma imkanına sahip olacaktır. Bir başarı hikâyesi olarak örnek olacağı umulan ve öngörülen projemiz; iş modelindeki kurgu başarısını ortaklık yapısında da devam ettirecek; şeffaf, sürdürülebilir, uluslararası standartlarda kontrole tabi bir yapı olarak boy gösterecektir. Günün şartlarında bu şirketin etkin yönetilmesi için milli menfaatler gereği hiçbir sakıncalı durumu olmayan, iyi eğitimli, şirkete hangi noktada katkı sağlayabileceğini bilen ve uygulayan genç ve heyecanlı bir kadro oluşturulmuştur. Umuyoruz ki; gelecek nesiller TOMTAŞ’ın açtığı bu yoldan istifade ederek kuracakları kadrolar ile çok daha büyük başarılara imza atacaklardır.
4
10
Muhakkak 70 sene önce TOMTAŞ’ın kapatılmasında olduğu gibi bu şehir için büyük bir fırsat olan proje sürecinde yine bir takım engeller olacaktır. Ama artık ne eski Türkiye, ne eski Kayseri var. Cumhurbaşkanımız önderliğinde gerçekleştiren milli teknoloji hamlesine Kayseri’de oluşturulacak havacılık ekosisteminde TOMTAŞ ve TOMTAŞ’dan ilham alarak, esinlenerek oluşturulacak inşallah daha büyük başkaca şirket ve başarı hikayeleriyle el ele en yüksek tonda Kayseri’den katkı vermeye devam edeceğimizi ifade etmekten gurur duyarız" ifadelerine yer verildi.
5
10
TOMTAŞ 205 MİLYON LİRALIK YATIRIM YAPACAK
ASFAT, Erciyes Teknopark, Türk Havacılık ve Uzay Sanayii ile TOMTAŞ Yatırım Ortaklığı tarafından kurulan TOMTAŞ Havacılık ve Teknoloji AŞ'de, uçak gövdesi, kanatları, kapıları, kumanda yüzeyleri, iniş takımları gibi ana montaj parçaları, pervaneler, helikopter rotorları ve motor parçaları üretilecek.
6
10
Bunun için yaklaşık 205 milyon liralık yatırım yapılacak. Kurulacak tesisin yıllık 420 bin kilogram üretim kapasitesi olacak. Tesis için 10 milyon 207 bin 500 dolarlık makine ve teçhizat ithal edilecek.
7
10
"Bölgesel-öncelikli yatırım" kapsamında değerlendirilen tesis için faiz desteği, gümrük vergisi muafiyeti, KDV istisnası, sigorta primi işveren hissesi 7 yıl, vergi indirimi yüzde 80, yatırım katkı oranı yüzde 40 olmak üzere bir dizi teşvik imkanı sağlanacak.
8
10
TOMTAŞ Havacılık ve Teknoloji AŞ faaliyete geçtiğinde 50 kişinin istihdamı öngörülüyor. Tesisle ilgili çalışmalar sürerken istihdam edilecek kadroların oluşturulması için de çalışmalar yapılıyor.
9
10
İŞTE FABRİKANIN BAŞINA GELENLER
Türk havacılık sanayinin kilometre taşlarından
TOMTAŞ Havacılık ve Teknoloji AŞ'nin geçmişi 1920'li yıllara uzanıyor. Türk Tayyare Cemiyetinin 1925'te kurulması sonrasında bir uçak fabrikası kurulması için harekete geçildi. Sermaye ve teknik eleman konusundaki ihtiyaçlar göz önüne alınarak Alman Junkers firmasıyla ortaklık kuruldu.
Tayyare ve Motor Türk AŞ'nin (TOMTAŞ) resmi açılışı 1926'da yapıldı. Fabrikanın teçhizatları ve personelinin bir kısmı Almanya'dan getirildi. Fabrika bünyesinde patenti Junkers firmasına ait uçakların parça montajı ve bazı parçalarının üretimi yapıldı.
Fabrikada çalışan Alman ve Türk işçiler arasındaki ücret farkı ve Junkers firmasının anlaşma gereği doğan yükümlülüklerini yerine getirmemesi gibi nedenlerle ortaklık uzun süreli olmadı ve 1928 yılında sonlandı.
Junkers'ın hisseleri Türk Tayyare Cemiyetine devredildi. TOMTAŞ, Kayseri Uçak Fabrikası adı altında 1931'de yeniden açıldı. Bu fabrika da çeşitli değişimler geçirdikten sonra bugünkü Kayseri Hava İkmal Bakım Merkezi Komutanlığına dönüştü.
Kayseri'de 70 yıl önce gömülen Türk Alman ortak yapımı 50 adet savaş uçağı tespit edildi. Uçakların ABD'nin isteği doğrultusunda gömüldüğü belirtiliyor.
70 yıldır Türk kamuoyundan gizlenen kayıp savaş uçakları skandalında yeni belgeler ortaya çıktı. 1947'de ABD'nin Türkiye'ye yardım planı ile ortadan kaybolan, envanterlerden silinen 72 adet Focke-Wulf FW-190 tipi uçaklardan 50'si Kayseri Eski Havalimanı'nın altında (2. Hava İkmal Komutanlığı ön cephesi) gömülü. Uçakların ortaya çıkarılması ile ilgili ilk resmi çalışma 2015'te gerçekleşti. Bu kapsamda yapılan metal dedektör testleri de uçakları tespit etti.
10
10
YERLİ ÜRETİMİ BİTİRDİ
FW-190 A3'ler yerlilik açısından ayrı bir öneme sahip. Zira 1. Dünya Savaşı'nda başlayan Alman işbirliği Cumhuriyet'in kurulmasından sonra Junkers ile üretim işbirliğine dönüşmüştü. Türkiye'de TOMTAŞ kurulmuş ve A-20'ler Türkiye'de üretilmişti. Ortak üretimin devamı amacıyla 1941'de Alman büyükelçisi, eski şansölye Franz von Papen'in gayretleri sonucu bir ticaret antlaşması imzalandı. Bu anlaşma gereği Türkiye Almanya'ya demir ve krom cevheri sattı. Karşılığında da 72 adet FW-190A3 tipi savaş uçağı aldı. Parçalarının önemli kısmı Anadolu'daki tesislerde üretilen uçaklar 1943'te Türkiye'ye getirildi. İlk uçuşunu 10 Temmuz 1943'te yapan bu uçaklar 5 farklı ile dağıtıldı. 50 adet uçak da Kayseri'ye gitti. Türk-Alman yapımı savaş uçaklarının kaderi 1947'de son buldu. Ortaya çıkan gizli belgelere göre olay şu şekilde gelişti: ABD, İkinci Dünya Savaşı'nın ardından elinde kalan binlerce uçağı müttefiklerine dağıtmak üzere çalışma başlattı. Ankara ile uzun süren görüşmeler gerçekleşti. Nihayetinde ABD'li yetkililer ile 1947'de anlaşmaya imza atıldı. Anlaşma gereği Türk ordusunun envanterdeki tüm Alman FW-190'lar imha edilecekti. O tarihten sonra uçaklar hiç görülmedi.
YAĞLI BRANDALARA SARDILAR
Konuyu 25 yıla yakın süredir araştıran Hasdal Kışlası'na adı verilen komutanın torunu olan Uluhan Hasdal, "ABD kendi uçaklarını ücretsiz vermek istedi. Ancak bir şartı vardı. Alman uçaklarının yok edilmesi. 50'ye yakın uçak Kayseri Havalimanı'na getirildi. Envanter dışı bırakıldı. Hatta belgelere göre, uçaklar yağlı brandalara sarılarak gömüldü. Alman havacılık temsilcileri ile görüştüm. Bu model uçakların korozyana dayanıklı olduğunu ve çıkarılması halinde uçurulabileceğini söyledi" dedi.
HİÇBİR MÜZEDE ÖRNEĞİ YOK
Uçakların gün yüzüne çıkması için sanat düşkünü işadamları da yoğun çaba sarf ediyor. Bu isimlerden biri olan Hisart Müzesi'nin kurucusu Nejat Çuhadaroğlu, yakın zaman önce Kayseri'deki görevli komutanlarla birçok görüşme yaptığını ifade ediyor. Uçakların çıkarılması konusunda önemli mesafe alındığını belirten Çuhadaroğlu, "Ancak araya 15 Temmuz darbe girişimi girdi ve çalışmalar rafa kalktı. Bu model uçaklar şu an dünyada hiçbir müzede yok" dedi. İstanbul'da 'İsmail Akbay Havacılık ve Uzay Bilimleri' adlı bir müze kurmayı hedefleyen araştırmacı Stuart Kline da konuyu takip eden isimlerden. 14 yıldır Türk havacılık tarihi üzerine 2 önemli kitap yazan Kline, "Konuyla ilgili bürokratik çalışmaların tamamlanmasını bekliyoruz. Ayrıca bir müze projemiz var. Hükümet tarafından da projemiz ilgi gördü" dedi.
İLK UÇUŞU 1939'DA YAPTI
Focke-Wulf FW-190 ilk uçuşunu 1 Haziran 1939'da yaptı ve 1941'de hizmete girdi. İlk olarak Eylül 1941'de Kuzeybatı Fransa üzerinde görüldü ve kısa sürede RAF'ın en iyi av uçağı olan Spitfire Mk.V'ye karşı üstünlüğünü ispatladı.
Tanınmış Alman tasarımcısı Kurt Tank tarafından projelendirilen Fw-190 esas itibariyle tek kişilik bir av uçağı olup kara-taarruz ve gece av uçağı olarak da savaş sonuna kadar kullanıldı.
