Sosyal medya artık masum bir “paylaşım alanı” değil; çocuklar için çoğu zaman kontrolsüz, denetimsiz ve riskli bir evren. Türkiye’de AK Parti’nin hazırladığı ve Meclis’e sunulması beklenen yeni sosyal medya düzenlemesi de tam bu noktada devreye giriyor. Kimi çevreler bunu “yasakçı bir refleks” olarak okuyor, kimi ise geç kalınmış ama zorunlu bir adım olarak görüyor. Gerçek şu ki, Türkiye artık bu meseleyi erteleyemeyeceğini kabul etmiş durumda.

Teklifin merkezinde 15 yaş ve altı çocukların sosyal medya platformlarına kaydolmasının engellenmesi var. Bu, doğrudan çocuğu hedef alan bir yasak değil; asıl muhatap platformlar. Yaş doğrulaması için yüz tanıma, kimlik doğrulama ya da algoritmik yaş tahmini gibi yöntemlerin devreye sokulması planlanıyor. Tartışmaların odağında ise haklı bir soru var: Çocukları korurken, mahremiyeti ne kadar koruyabiliyoruz?

Türkiye’nin Asıl Meselesi: Denetim ve Yaptırım

Türkiye açısından kritik nokta, düzenlemenin varlığından çok nasıl uygulanacağı. Bugüne kadar sosyal medya alanında çıkarılan birçok düzenleme, kâğıt üzerinde güçlü ama uygulamada zayıf kaldı. Yeni teklifte ise daha net bir yön değişikliği görülüyor. Sosyal ağ sağlayıcılarına ebeveyn kontrol araçları sunma, şikâyetleri 48 saat içinde yanıtlama ve çocukları hedef alan aldatıcı reklamları engelleme zorunluluğu getiriliyor. Kurallara uymayan platformlar için idari para cezalarının yanı sıra bant daraltma yaptırımı da öngörülüyor.

Dijital oyun alanı da ilk kez bu kadar net biçimde düzenleniyor. Oyunların yaşa göre derecelendirilmesi zorunlu hâle gelirken, uygun olmayan içeriklerin Türkiye pazarına sunulması engellenecek. Günlük erişimi 100 binin üzerinde olan yabancı oyun platformlarına temsilci şartı getirilmesi, Türkiye’nin “muhatap yok” sorununu aşma çabasının bir göstergesi.

Fransa: Yasa Var, Ceza Var, Taviz Yok

Fransa bu alanda en net ülkelerden biri. 15 yaş altına sosyal medya erişimini ebeveyn iznine bağlayan yasa Fransız Meclisi’nden geçti. Üstelik bu yalnızca teorik bir düzenleme değil. Fransa’da Meta’ya ve Google’a çocukların kişisel verilerini yeterince korumadıkları gerekçesiyle 10 milyon avroyu aşan para cezaları kesildi. TikTok, reşit olmayan kullanıcıların verilerinin işlenmesi nedeniyle defalarca soruşturma geçirdi.

Fransız devleti şu mesajı net veriyor: “Çocuklar internette zarar görüyorsa, bunun sorumlusu şirketlerdir.”

Avustralya: Yasak Net, Sorumluluk Platformda

Avustralya, 16 yaş altına sosyal medya yasağı getiren ilk ülke olarak dikkat çekiyor. Burada en kritik fark, sorumluluğun çocuğa ya da ebeveyne değil, doğrudan platformlara yüklenmesi. Yaş doğrulama sistemini kuramayan şirketler için yüz milyonlarca dolara varabilen yaptırımlar gündemde. Kimlik belgesi dayatması yasak; anonimliği koruyan alternatif sistemler zorunlu.

Çin: Sert Ama Etkili

Çin’de sosyal medya ve dijital oyunlar uzun süredir sıkı devlet denetimi altında. 16 yaş sınırı, ebeveyn izni, gece internet yasağı ve günlük ekran süresi kısıtlamaları uygulanıyor. Kurallara uymayan şirketler ağır lisans yaptırımlarıyla karşı karşıya kalıyor. Model özgürlükler açısından tartışmalı olsa da, çocukların ekran süresini fiilen azaltan nadir örneklerden biri.

ABD: Parçalı Sistem, Ağır Cezalar

ABD’de federal bir yasak yok; ancak Kaliforniya, Utah ve Arkansas gibi eyaletlerde çocuklara yönelik sosyal medya düzenlemeleri yürürlükte. Bu eyaletlerde Meta ve TikTok’a milyon dolarlık para cezaları kesildi. ABD’de yaklaşım net: Çocukların verisi “ticari meta” değildir.

Belçika ve Danimarka: Ebeveyn İzni ve Veri Koruma

Belçika’da 13 yaş altı için ebeveyn izni zorunlu. Denetim doğrudan veri koruma otoriteleri tarafından yapılıyor. Danimarka ise yaş doğrulamada biyometrik verilerin kullanımına mesafeli yaklaşarak mahremiyet merkezli bir model benimsiyor.

“Bizde Tutmaz” Demeden Önce

“VPN ile aşılır”, “sahte hesap açılır” itirazları her ülkede dile getiriliyor. Ama Fransa da, Avustralya da bu bahaneyle geri adım atmıyor. Türkiye’nin de artık şunu görmesi gerekiyor: Mükemmel sistem yoktur, kararlı uygulama vardır.

Eğer bu düzenleme, gerçekten platformlara ciddi cezalar kesilen; BTK’nın denetim gücünü fiilen kullandığı bir yapıya dönüşürse, Türkiye Fransa ve Avustralya çizgisine yaklaşabilir. Aksi hâlde, iyi niyetli ama etkisiz bir metin olarak kalır.

Netice itibariyle;

Bu mesele sosyal medyayı yasaklamak meselesi değil.
Bu mesele, çocukları algoritmaların ve ticari çıkarların insafına bırakmamak meselesi.

Türkiye geç kaldı ama hâlâ doğru bir yerden yakalama şansı var.
Asıl sınav, yasa çıktıktan sonra başlayacak.