Sebze ve Meyvede Yeni Dönem: Aracılar Azalıyor, Etiketler Düşüyor!

Türkiye’de gıda fiyatları zaman zaman sert dalgalanmalar gösterirken, özellikle taze sebze ve meyve piyasasındaki fiyat hareketleri uzun süredir kamuoyu gündemini oluşturuyor. Aracı sayısının fazlalığı, kayıt dışı işlem ve maliyet zincirindeki belirsizlikler; nihai tüketiciye yansıyan rakamları artıran unsurlar arasında yer alıyor. Bu kapsamda hazırlıkları süren yeni düzenleme paketi, hal sistemiyle ilgili önemli değişiklikleri içeriyor.

Yetkili kurumlar tarafından yürütülen çalışma, mevcut yapının yeniden ele alınmasını amaçlıyor. Taslağın Meclis gündemine gelmesiyle birlikte, ticaret süreçlerindeki denetim mekanizmasının genişletilmesi ve bazı aktörlere yönelik yetkilendirmelerin yeniden düzenlenmesi bekleniyor. Böylece üreticiden tüketiciye uzanan zincirdeki işleyiş daha şeffaf bir yapıya taşınacak.

Hal Dışı Ticarette Yeni Kurallar ve Yetki Zorunluluğu

Taslak düzenlemeye göre, hal kapsamında bulunmayan işletmelerin sebze ve meyve satışı yapabilmesi belirli kriterlere bağlanacak. Bu işletmelere yalnızca gerekli şartları sağlayıp yetki belgesi alanlar arasında izin verilecek. Böylece tarladan alınan ürünün sisteme eksiksiz şekilde kaydedilmesi sağlanacak.

Vergi kaybının önüne geçilmesi amacıyla Hal Kayıt Sistemi’ne girilen tutarlar da daha sıkı kontrol altına alınacak. Ürünlerin alış değerinin düşük gösterilmesi durumunda, bu işletmelerin belgeleri belirli süre askıya alınabilecek. Bu madde, kayıt dışı fiyat girişlerinin önüne geçmek için alınan tedbirler arasında yer alıyor.

Ayrıca hal içinde faaliyet gösteren satıcıların birbirlerine ürün satmalarına sınırlama getirilecek. Bu adımın, mevcut yapıda fiyat dalgalanmalarına neden olabilen çoklu satış hareketlerinin engellenmesine yönelik olduğu belirtiliyor.

Zincir Marketlere Üreticiden Alım Kotası ve Üretici Örgütlerine Alan Desteği

Dikkat çeken bir diğer madde, yüksek satış hacmine sahip işletmelere yönelik alım düzenlemesi. Buna göre zincir marketler, satacakları ürünlerin belirli bir bölümünü doğrudan üreticiyle yapacakları anlaşmalarla temin edecek. Başlangıç oranının yüzde 20 olduğu ve ilerleyen dönemlerde kademeli olarak artırılacağı aktarılıyor. Bu uygulama, ticaret yollarında daha fazla üretici payının oluşmasına imkân tanıyacak.

Hal sistemine üretici örgütlerinin daha güçlü şekilde dahil olabilmesi için de planlamalar bulunuyor. Bu kapsamda örgütlere mevcut alanlarda yer tahsis edilebilecek ve hal kurmak istemeleri halinde devlet tarafından ücretsiz arsa sağlanabilecek. Böylece örgüt bazlı satış kapasitesinin artırılması hedefleniyor.

İlgili taslak, tedarik zincirindeki her aşamanın kayıt altına alınmasını temel alıyor. Sistemin devreye girmesiyle ürün hareketleri elektronik ortamda daha ayrıntılı izlenebilecek. Uygulamaların yürürlüğe girmesi halinde, sebze ve meyve ticaretinin yapısal işleyişinde kapsamlı bir değişim süreci başlayacak.