Meksika’dan Venezuela’ya... Trump’ın yolunu açtığı tarih: ABD’nin 200 yıllık darbe geleneği
Trump’ın Venezuela çıkışı, Washington’un 1898’den bu yana 41 darbe ve müdahalesini yeniden tartışmaya açtı. Meksika’dan Şili’ye, Haiti’den Venezuela’ya uzanan ABD müdahaleleri, bölgede kalıcı istikrarsızlık bıraktı. Uzmanlar, tarih tekerrür ediyorsa bedelini halkların ödediğini vurguluyor.
ABD Başkanı Donald Trump’ın Venezuela’ya yönelik sert çıkışı, Washington’un Latin Amerika’daki uzun ve tartışmalı geçmişini yeniden gündeme taşıdı. Financial Times’a göre, Trump’ın Maduro rejimine karşı attığı adımlar, iki yüzyıla yayılan “silahlı diplomasi” geleneğinin güncellenmiş bir versiyonu olarak değerlendiriliyor.
ARKA BAHÇE'DEKİ MÜDAHALELER
Columbia Üniversitesi tarihçisi John Coatsworth, 1898–1994 yılları arasında ABD’nin Latin Amerika’da en az 41 hükümet değişikliğine doğrudan veya dolaylı şekilde müdahale ettiğini belgeliyor. Financial Times, Trump’ın politikalarını bu uzun zincirin son halkası olarak görüyor.
MEKSİKA’DAN DOMUZLAR KÖRFEZİ’NE
ABD’nin müdahaleleri 19. yüzyıldan itibaren bölgeyi etkilemeye başladı:
Meksika (1846–1848): ABD, Meksika topraklarının yaklaşık yarısını ilhak etti (California, Arizona, New Mexico, Nevada, Utah).
Küba (1898): İspanya’ya karşı savaş; fiili ABD vesayeti dönemi başladı.
Porto Riko (1898): ABD toprağı haline geldi.
“MUZ SAVAŞLARI” DÖNEMİ (1900–1934)
ABD şirketlerinin ekonomik çıkarlarını korumak amacıyla bölgeye müdahaleleri yoğunlaştı:
Honduras: Defalarca müdahale
Nikaragua (1912–1933): ABD işgali
Haiti (1915–1934)
Dominik Cumhuriyeti (1916–1924)
Panama: Kanal güvenliği sebebiyle askerî varlık
SOĞUK SAVAŞ DÖNEMİ DARBELERİ (CIA DESTEKLİ)
ABD, Sovyet etkisini engellemek amacıyla birçok ülkenin iç politikasına doğrudan müdahale etti:
Guatemala (1954): Jacobo Árbenz, CIA destekli darbeyle devrildi.
Küba (1961): Domuzlar Körfezi Çıkarması – başarısız rejim devirmeye yönelik operasyon.
Brezilya (1964): Askerî darbe, ABD desteğiyle.
Şili (1973): Salvador Allende devrildi, Pinochet iktidara geldi.
Uruguay (1973): Askerî rejim – ABD istihbarat desteği.
Arjantin (1976): Cunta – “Kirli Savaş”.
Bolivya (1967): Che Guevara CIA destekli operasyonla öldürüldü.
Paraguay: Stroessner rejimi desteklendi.
El Salvador: Ölüm mangalarına destek sağlandı.
Nikaragua (1980’ler): Contra Savaşı – ABD desteği.
SOĞUK SAVAŞ SONRASI MÜDAHALELER
ABD müdahaleleri Soğuk Savaş sonrasında da devam etti:
Panama (1989): Manuel Noriega devrildi.
Haiti (1994 & 2004): Aristide iki kez iktidardan uzaklaştırıldı.
Venezuela (2002): Hugo Chávez’e karşı başarısız darbe girişimi (ABD bilgisi/desteği iddiası mevcut).
ESKİ TARZ EMPERYALİZM ELEŞTİRİSİ
Columbia Üniversitesi Latin Amerika Çalışmaları Enstitüsü Direktörü Victoria Murillo, Trump’ın Venezuela politikasını “ekonomik çıkar odaklı, eski tarz bir emperyalizm” olarak nitelendiriyor. Financial Times, Çin’in bölgedeki yatırımlarını artırmasının ABD’yi daha agresif adımlar atmaya ittiğini vurguluyor.
TARİH TEKRAR MI EDİYOR?
Stanford Hoover Enstitüsü’nden tarihçi Joseph Ledford, ABD müdahalelerinin ortak noktasının öngörülemeyen sonuçlar ve uzun vadeli istikrarsızlık olduğunu belirtiyor: “Bu müdahalelerin bedelini çoğu zaman müdahale edenler değil, bölge halkları ödüyor.”
