Kavramlar ve kafa karışıklıkları! Stratejist Uğur Kızılaslan Superhaber.tv için yazdı

Özellikle Gezi Olayları’ndan bu yana, siyasi sınıflandırmalar ve kavramlarla ilgili dumura uğramış durumdayız toplum olarak... Günün moda deyimiyle, bir “algı operasyonu” mudur bilinmez ama herkes bazı etiketleri kolay yoldan yapıştırır oldu. Örneğin diktatör ve diktatörlük kavramları... Öyle rahat ve gelişigüzel kullanılır kavramlar haline geldi ki bunlar, nerede doğru, nerede yanlış kullandığımızı fark edemez olduk.

Önce diktatör ve diktatörlük nedir, onu tanımlayalım. Ama bunu yaparken, daha kolay anlaşılır olma umuduyla, bazı sınıflandırmalar ve tanımlar üzerinden geliştirelim tarifimizi... Yani herkesin kafasını karıştıran tanım iddialarının yanlışlarından yola çıkalım:

İddia 1) Diktatörler genelde seçimle iktidara gelirler. YANLIŞ. Bu iddiayı ortaya atanlar genel olarak Hitler örneğinden yola çıkarlar. Söylenen şudur: Bakın, Hitler 1933 yılında seçim kazanarak iktidara geldi, sonra kendisini iktidara taşıyan sistemi yok etti ve tek adam yönetimi getirdi.

Bir defa Hitler, bir istisnadır. Tarihteki ünlü diktatörler Stalin ve Mussolini atama yoluyla, Saddam darbeyle, Kim il Sung, dış destekle (SSCB desteğiyle) iktidara gelmişlerdir. Dolayısıyla diktatörlerin iktidara gelme yöntemleri farklılaşmaktadır. İlla ortak bir nokta arayacaksak, şunu söyleyebiliriz: Diktatör adayları, iktidara gelmelerinin engellenmesi halinde ülke çapında yaygın bir siyasi şiddet ortamı yaratacaklarına dair tehditler savuran ve silahlı milis gücüne sahip militarist eğilimleri olan politikacılardır. İkinci ortak nokta ise şudur: diktatörler, iktidarı ele geçirdikten sonra bütün muhalifleri yok edip (hür veya yönlendirilmiş veya kontrol altında) herhangi bir seçime izin vermezler.

İddia 2) Diktatörler, basına müdahale ederler. YANLIŞ. Bir diktatör, iktidarı ele geçirdikten sonra, hür basın, muhalif basın diye bir şey zaten kalmaz. Tüm toplumsal odaklardaki muhalif her unsur yok edilmiştir. Yapılan her yayın, diktatöre övgü niteliğindedir. Bu bakımdan, bir ülkede ülkenin liderine açıktan muhalif bir tavır sergileyen herhangi bir odak ve kurum mevcutsa, o lider diktatör değil demektir. Hele de bu muhalif tavır, liderin aile mensuplarını da içerecek şekilde küfür, tehdit gibi unsurlar içeriyorsa, diktatörden bahseden kısaca saçmalıyor demektir.

İddia 3) Diktatörler, demokrasiye zarar verirler. YANLIŞ. Diktatör iktidarı ele geçirdikten sonra zarar verecek bir demokrasi kalmaz ortada zaten... Seçim yoktur, basın yoktur, yetki dağılımı ve denetleme yoktur. Mesela bir diktatörün ülkesinde, iktidarın beklentilerinin aksine kararlar alabilen Anayasa Mahkemesi gibi kurumlar kalmaz.

Diktatörlük nedir peki? Bir ülkede tüm yurttaşların siyasi, toplumsal ve bireysel tüm yaşamlarını kuşatan (yani totaliter olan) ve kısıtlayan bir yönetim sistemidir. Diktatörlüğün, yani totalitarizmin, otoriterizmden farkı da budur. Otoriter yönetimler, yurttaşların tüm hayatlarını değil, sadece siyasi yaşamlarını kontrol altında tutarlar. Seçimler kontrollü, yasaklı ve şikelidir; kimlerin seçime girebileceğini belli kurallarla çalışan bağımsız bir kurum değil, keyfi olarak iktidar belirler. Buna karşın totaliter yönetimler, sadece siyasi nitelikli değil total bir kuşatma yaparlar. Diktatör ise, bu kuşatıcı yönetimin cisimleşmiş halidir. Mesela Saddam diktatör, eski Irak yönetimi totaliterken, Kaddafi otoriter bir lider, eski Libya yönetimi ise otoriter bir yönetimdir.

Bu çerçevede baktığımız zaman Türkiye otoriter veya totaliter midir? Hayır. Seçimler düzenli olarak yapılır, seçimin kuralları önceden konulmuş ve bu kuralların denetimi bağımsız bir kurula devredilmiştir. Muhalif siyasi kadrolar ve basın mevcuttur. İktidarın şiddet eğilimli ve silahlı özel bir milis kadrosu yoktur. Yurttaşların tüm yaşamını veya sadece siyasi yaşamını kuşatan tek sesli, tek yorumcu anlayış veya tek bir sanatsal dışavurum tarzı yoktur.

Peki Türkiye’de kusursuz bir demokrasi olduğunu mu iddia ediyoruz? Elbette hayır. Türkiye’deki demokrasi, Wolfgang Merkel’in “arızalı demokrasi” (defective democracy) olarak nitelendirdiği bir sınıfta değerlendirilebilir. Bu kavramın anlamını ve Türkiye’deki demokrasi arızalarının niteliği konusunu ise başka bir yazıda ele alırız.