Gemi yakıtında kriz kapıda! Navlun faturası yükseliyor

Küresel deniz taşımacılığında sıra dışı bir tablo ortaya çıktı. Dünya genelinde taşınan yük miktarının 2026’da yaklaşık yüzde 1 azalması beklenirken, navlun fiyatları ve birçok gemi türündeki kazançlar tarihi yüksek seviyelere yakın seyrediyor. Maritime Strategies International’ın değerlendirmesine göre deniz yoluyla taşınan toplam yük hacminde yıllık daralma gerçekleşirse, bu son 40 yıldaki yalnızca dördüncü düşüş olacak.

YÜK AZALIYOR AMA GEMİ BULMAK ZORLAŞIYOR

Denizcilik piyasasının temel çelişkisi taşınan yük ile kullanılabilir gemi kapasitesinin farklı yönlerde hareket etmesinden kaynaklanıyor. Küresel yük hacmi azalırken bazı gemiler daha uzun rotalara yöneliyor, bazı tankerler kritik geçiş noktalarından uzak duruyor ve güvenlik sorunları nedeniyle normalde kısa sürede tamamlanabilecek seferler uzuyor. Böylece kağıt üzerinde yeterli gemi bulunmasına rağmen filonun önemli bölümü daha uzun süre aynı yükü taşımakla meşgul oluyor. Sonuçta daha az yük hareket ederken piyasadaki kullanılabilir taşıma kapasitesi de daralıyor. Normal şartlarda daha az yük, daha düşük navlun anlamına geliyor. Ancak bu kez Hürmüz Boğazı, Kızıldeniz ve diğer kritik geçiş noktalarındaki sorunlar denklemi tersine çevirdi. 2026’da deniz taşımacılığındaki en büyük kırılmalardan biri Hürmüz Boğazı’nda yaşandı. Boğazdan geçen gemi sayısındaki sert düşüş, özellikle petrol tankerlerinde maliyetleri yukarı çekti. Güvenlik riskinin arttığı Hürmüz geçişlerinde çok büyük ham petrol tankerlerinin günlük spot kazançları bazı işlemlerde 1,25 milyon dolara kadar çıktı. Kızıldeniz ve Süveyş Kanalı çevresindeki güvenlik sorunları da piyasadaki kapasiteyi etkiliyor. Bazı tankerler Süveyş ve Kızıldeniz rotasından uzak dururken konteyner gemilerinin bir bölümü uzun süren Ümit Burnu sapmalarının ardından yeniden Süveyş’e dönüyor. Panama Kanalı’nda ise kuraklık ve El Niño etkisi geçiş kapasitesi açısından yeni bir belirsizlik yaratıyor.

DAHA UZUN ROTA NAVLUNU YUKARI TAŞIYOR

Taşımacılık piyasası açısından belirleyici olan yalnız kaç ton yük taşındığı değil, yükün kaç kilometre yol katettiği. Bir geminin normalde kısa bir rotada tamamlayacağı seferin jeopolitik risk nedeniyle binlerce kilometre uzaması, aynı geminin yeni bir yük almak için piyasaya dönmesini geciktiriyor. Denizcilikte “ton-mil” olarak izlenen bu etki, toplam yük miktarı azalırken bile gemi talebini yüksek tutabiliyor. MSI verilerine göre çok büyük ham petrol tankerleri, Capesize kuru yük gemileri, Ro-Ro gemileri ve bazı açık deniz destek gemileri tarihsel olarak oldukça yüksek kazanç seviyelerinde bulunuyor. Denizcilik sektörlerinin yaklaşık yarısındaki piyasa seviyeleri, geçmiş zirvelerin yüzde 80’i veya üzerinde seyrediyor. Navlundaki yüksek seyrin Türkiye açısından önemi daha da büyük. Türkiye’nin dış ticaret taşımalarının tonaj bazında yaklaşık yüzde 85’i deniz yoluyla gerçekleştiriliyor. Bu nedenle küresel gemi kapasitesindeki sıkışıklık yalnız lojistik şirketlerini değil, ihracatçı ve ithalatçıları da doğrudan etkiliyor. Navlun maliyetindeki yükseliş; ithal hammadde, enerji ve ara malının Türkiye’ye ulaşma maliyetini artırırken ihracatçı açısından da uzak pazarlara erişim maliyetini yükseltebiliyor. 2026’nın ilk yedi ayında Türkiye’nin dış ticaret hacmi 383,7 milyar dolara ulaşırken deniz taşımacılığındaki bozulma, yüksek ticaret hacmi nedeniyle şirket bilançolarında daha görünür hale geliyor.