Endonezya'yı batıran fon vurgunu! Hedefte Müslüman ekonomileri mi var?

Türkiye’de yatırım fonlarında yaşanan gelişmeler, sermaye piyasalarındaki şeffaflık, denetim ve yatırımcı güveni tartışmalarını yeniden öne çıkardı. Sermaye Piyasası Kurulu (SPK) tarafından 131 fonun tasfiyesine karar verilmesinin ardından, yüzlerce yatırımcının etkilendiği belirtildi.

Bu süreç, Endonezya’da 2023’ten bu yana şirket hisselerinin serbest dolaşım oranları ve fiyat oluşumuna ilişkin tartışmaların eşlik ettiği borsa gelişmeleriyle karşılaştırıldı. Endonezya’da küresel endeks sağlayıcısı MSCI’nin devreye girmesi, ülke borsasının endeks listesinden çıkarılma ihtimalini gündeme taşıdı.

ENDONEZYA’DA TARTIŞMALAR PRAJOGO PANGESTU’NUN ŞİRKETLERİYLE BÜYÜDÜ

Endonezya borsasında yaşanan tartışmaların önemli bölümü, milyarder iş insanı Prajogo Pangestu’nun şirketleri üzerinden görünür hâle geldi.

Ekim 2023’te halka açılan jeotermal enerji şirketi Barito Renewables Energy (BREN), yaklaşık dokuz ayda yüzde 1.100’ü aşan değer artışı yaşadı.

Kaynakta, Pangestu’nun sahibi olduğu iki şirketin 2023’te Endonezya borsa endeksine toplam 326 puan katkı sağladığı belirtildi. Endeksin aynı yılı 310 puan artıda kapattığı aktarılırken, bu iki şirketin katkısı çıkarıldığında borsanın düşüşte olduğu ifade edildi.

BREN HİSSELERİNİN YÜZDE 97’Sİ DÖRT HİSSEDARIN ELİNDEYDİ

Borsadaki olağandışı hareketlerin ardından, Pangestu’nun kömür şirketi Petrindo Jaya Kreasi (CUAN) Şubat 2024’te MSCI Small Cap Endeksi’nden çıkarıldı.

Eylül ayında ise FTSE Russell, BREN’i yüksek hissedar yoğunluğu gerekçesiyle endekslerinden çıkardı.

Reuters’a göre BREN hisselerinin yüzde 97’si, dört hissedarın kontrolündeydi. Bu yoğunlaşma, hisselerin serbest dolaşımı ve fiyat oluşumuna ilişkin soru işaretlerini artırdı.

Kaynakta, MSCI’nin ilk uyarısının ardından Endonezya borsasının yüzde 8 değer kaybettiği belirtildi.

16 EKİM’DE YÜZDE 11,6 DÜŞTÜ, 65 MİLYAR DOLAR SİLİNDİ

MSCI’den çıkarılma ihtimaline ilişkin uyarının gündeme gelmesi, Endonezya piyasalarında sert dalgalanmaya yol açtı.

16 Ekim’de Endonezya’nın ana borsa endeksi yaklaşık yüzde 11,6 geriledi. Bu düşüşle birlikte ülke hisselerinin piyasa değerinden yaklaşık 65 milyar dolar silindi.

Söz konusu gelişme, uluslararası endekslerdeki konumun ve piyasa şeffaflığına ilişkin tartışmaların yatırımcı güveni üzerindeki etkisini yeniden gündeme getirdi.

TÜRKİYE İÇİN ŞEFFAFLIK VE DENETİM VURGUSU

Endonezya’da yaşanan sürecin, Türkiye’deki fon tasfiyeleri açısından dikkat çekici bir örnek oluşturduğu değerlendirmesi yapıldı.

Kaynakta, şüpheli işlemlerin etkin biçimde soruşturulması, şirketlerin ortaklık yapılarının şeffaflaştırılması ve yatırımcı güveninin korunmasının önemine dikkat çekildi.

Uzmanlara göre bu başlıklar, Türkiye’nin MSCI nezdinde olası bir statü değişikliği riskiyle karşı karşıya kalmaması açısından önem taşıyor.

“MÜSLÜMAN EKONOMİLER HEDEFTE Mİ?” SORUSU GÜNDEME GELDİ

Endonezya’da geçmişte yaşanan hisse hareketleri ve fon işlemlerine ilişkin tartışmaların ardından, Türkiye’de de benzer gelişmelerin gündeme gelmesiyle Müslüman ülkelerin ekonomilerinin belirli şirketler ve fon çevreleri tarafından hedef alınıp alınmadığı sorusu öne çıktı.

Metindeki değerlendirmede, zayıf yasal düzenlemeler ve denetim açıklarının finansal sistemlerin kötüye kullanılmasına zemin hazırlayabileceği belirtildi. Kara para aklama riskinin yüksek, mali denetimlerin yetersiz olduğu ülkelerde finansal sistemlerin istismara açık hâle gelme ihtimalinin arttığı ifade edildi.

Gelişmekte olan ülkelerin denetim ve piyasa şeffaflığındaki eksiklikler nedeniyle ani sermaye hareketlerine karşı daha kırılgan olabileceği de vurgulandı.

GÜVEN ZEDELENİRSE YATIRIM İŞTAHI DA AZALIYOR

Borsalarda güvenin sarsılması yalnızca hisse fiyatlarını değil, ülkelerin yatırım çekme kapasitesini de etkiliyor.

Şirketlerin ve fon yöneticilerinin piyasa üzerindeki etkisinin tartışıldığı dönemlerde yatırımcıların risk almaktan kaçınabildiği, sermayenin ise daha güvenli gördüğü piyasalara yöneldiği belirtildi.

Kaynakta, piyasalarda güvenin zedelenmesinin yatırım iştahını düşürdüğü ve bunun etkisinin yalnızca borsayla sınırlı kalmadığı değerlendirmesine yer verildi.