Herhangi bir web sitesini ziyaret ettiğinde de anlama geldiğini bile bilmeden çerezleri kabul et tuşuna tıkladın mı? İddialara göre tüm verilerini bedavaya ilgili siteye vermiş oldun. Peki bu doğru mu? Veya nerdeyse hepimizin tüm gün hakkında sohbet ettiği ürün bir anda reklam olarak karşımıza çıkmakta. Doğal olarak da şirketlerin bizi dinlediği düşüncesine kapılmaktayız. Bu yazımda teknoloji ve veri bilimi hakkında bu ve benzeri birçok iddiayı inceleyeceğim ve doğru bilinen yanlışları çürüteceğim. Ek olarak bluetooth, 5G ve çerezler gibi konseptlerin aslında nasıl çalıştığını anlatacağım.

Şarj Aletleri

Özellikle gençlere ebeveynleri tarafından sıkça yöneltilen teknoloji iddialarından ikisi şarj aletleriyle ilgili. Birçoğunuzun duymuş olacağı veya inandığı üzere şarj aletini prizde bırakırsak şarj aleti patlayabilir. Öncelikle şu konuda bu iddianın hakkını vermek gerekir ki, şarj aletleri gerçekten de prizde hiçbir cihaza takılı değilken de enerji harcıyor. Fakat bu enerji önemsenmeyecek kadar küçük. ABD’de 2020 yılında gerçekleştirilen bir araştırmaya göre bir İphone şarj aletini bir yıl boyunca hiç prizden çekmezseniz dahi yıllık faturalardaki artış ortalama olarak yalnızca 5 dolar (yaklaşık 240 TL) artış gösteriyor. Anlayacağınız bir şarj aletini 12 saat prizde boş halde bırakmanız halinde 1 TL bile etmeyen bir elektrik kullanılmış oluyor.

Patlama noktasında ise önemli olan şarj aletinin içinde enerji tükettikçe ısınan transformatördür. Transformatörün aşırı ısınması durumunda patlama gerçekleşmesi mümkündür. Ancak orjinal şarj aletlerinde bunu önleyen devre kesiciler mevcut ve tehlikeli durumlarda otomatik olarak elektrik akışını kesiyorlar. Sonuç olarak pazardan aldığınız kalitesiz şarj aletlerini prizde bırakmanız durumunda patlama olabilir ancak orijinal şarj aletlerinde bu ihtimal imkansıza yakındır. Telefonu şarjda kullanırken de sıcaklığa göre telefonun kendini kapatması gibi otomatik önlemler dolayısıyla sanılan aksine patlama ihtimali imkansıza yakındır. 2016’da Samsung Galaxy Note 7’lerin bir kısmında batarya patlaması görülmesinin sebebi de sanılanın aksine şarjda kullanmaları değil bataryalardaki tasarım hatası nedeniyle kısa devre oluşmasaydı. Fakat bu telefonu şarjda kullanmanızda hiçbir sakınca yok demek değildir. Telefonu şarjda kullanmanız bataryanın daha çok ısınmasına yol açar ve anlayacağınız bataryayı daha çok zorlar. Araştırmaların da kanıtladığı üzere bu durum da bataryanın ömrünü gerçekten de kısalmaktadır.

5G ve Bluetooth

Hayır, 5G beyinlerimizi yıkamak için kullanılan gizli bir sinyal değil. Hayır, bluetooth cihazları radyasyonla beynimizi eritmiyor. Her ne kadar okuduğunuzda absürt gelmiş olsa da bu yanlışlar birçok insan tarafından doğru olarak biliniyor. Öncelikle bu teknolojilerin gerçekte nasıl çalıştığını anlamak gerek. 5G ve Bluetooth gibi kablosuz teknolojiler "iyonlaştırıcı olmayan" radyasyon kategorisinde yer alır. Bu tür sinyallerin dalga boyları canlı hücrelerin içine nüfuz edemez; atomlardan elektron koparacak ya da DNA yapısını değiştirecek bir güce sahip değildir. Sağlığa zararlı olan ve hücre yapısını bozan tür dalgalar ise (UV), röntgen çekmeye gittiğimizde karşılaştığımız X-ray ve gama ışınlarının yer aldığı iyonlaştırıcı radyasyondur. Bluetooth cihazları 2.4 GHz frekansında, yani evlerimizdeki Wi-Fi ile aynı frekansta çalışır ancak son derece zayıf bir güç kullanır. Sonuç olarak, dünya çapında milyarlarca cihazda aktif olarak kullanılmasına rağmen 5G veya Bluetooth'un herhangi bir sistematik sağlık sorununa yol açtığına dair hiçbir bilimsel kanıt bulunmamaktadır. Aksine araştırmalar hem 5G’ye hem de bluetooth’a yöneltilen zihin kontrolü veya genetik yapıyı bozma gibi saçma iddiaların asılsız olduğunu kanıtlamıştır.

Çerezler ve Dinlenme

Nasıl oluyor da canımın çok pizza çektiğini söyledikten biraz sonra pizza reklamı görüyorum? Uygulamalar bizi gerçekten de dinliyor mu? Basit cevap: Hayır, bu doğru bilinen bir yanlıştır, en azından cihazın mikrofonundan bir gizli dinleme söz konusu gözükmüyor. Dinlemiyorlar ancak bizi takip ediyorlar demek en doğrusu olacaktır. Büyük şirketler konumunuzu, uygulamaları kullanma geçmişinizi, arama geçmişinizi ve genel olarak telefonunuzda yaptığınız her şeyin verisini birleştirerek size özel kişiselleştirilmiş profiller oluşturuyor. Arkadaşınla az önce konuştuğunuz ürünün reklamının karşına çıkması da tam olarak bundan kaynaklanıyor. Amerika’nın prestijli üniversitelerinden olan Northeastern University araştırmacıları 17.000’den fazla Android uygulamasını test ederek hiçbirinde gizlice mikrofonun açılmadığını kanıtladı. Tavsiye sistemlerinin algoritmaların veri analizi o kadar gelişti ki, dinlemeye ihtiyaç duymadan adeta sizi gözetliyorlar. Sizin alışkanlıklarınızı, hobilerinizi ve hatta günlük rutinlerinizi ezberliyor ve buna göre size tavsiyeler sunuyor. Bu verileri nasıl elde ettiği ise şimdi anlatacağım çerezlerle ilgili.

Sitelere girdiğinizde artık alışkanlık olarak tıkladığınız “Çerezlere İzin Veriyorum” veya ingilizcesiyle “Accept Cookies” tuşu az önce bahsettiğim profilin oluşturmasını sağlayan veri toplama araçlarından biri. Yani verileriniz çalınmıyor, siz kendiniz bu tuşa basarak verilerinizin alınmasını onaylamış oluyorsunuz. Elbette asıl önemli olan verilerinizin nasıl kullanıldığı. Avrupa Birliği ve ABD çerezlerin kullanım sınırları ile ilgili birçok yasa bulunurken Türkiye’de özel bir yasa henüz bulunmamakta ve KVKK altında değerlendirilmektedir. Bu alanda bir yasa getirilmesi çerezlerin yalnıza tavsiye sistemleri vb. zararsız amaçlarla kullanıldığına emin olmak için büyük önem taşımakta. En nihayetinde verilerinizin kontrolü sizin elinizde o yüzden verilerinizin çerezler tarafından çalındığı doğru bilinen bir yanlış. Çerez tercihlerini reddetmek, uygulama izinlerini sınırlandırmak ve konum takibini kapatmak mümkün. Sadece biraz çaba sarf etmeniz ve kabul ettiğiniz veri koruma politikalarına göz atmanız yeterli.

Teknoloji ve veri bilimi günden güne gelişmekte ve bu durum da beraberinde dayanağı olmayan iddiaları, doğru bilinen yanlışları getirmekte. Sonuç olarak internette veya güvenilirliğine emin olmadığınız kaynaklardan duyduğunuz iddialara inanmamanızda fayda var. Yapay zeka da verilerini internetteki kaynaklardan eğitilerek öğrendiği için yanlış bir iddiayı destekleme ihtimali bulunmakta. Olabildiğince kendiniz internette farklı kaynaklardan araştırma yapın ve özellikle 5G’nin beyin yıkaması gibi saçma iddialara itibar edip, teknolojik gelişmelerden faydalanmaktan kaçınmayın.