İran, Rusya ve Çin, Avrupa ülkelerinin nükleer anlaşmadaki “snapback” mekanizmasını işletme kararına sert tepki gösterdi. İngiltere, Fransa ve Almanya’nın girişimine karşı BM Genel Sekreterliği ve BM Güvenlik Konseyine (BMGK) ortak bir mektup gönderen üç ülke, Avrupa’nın attığı adımı “hukuken geçersiz” ve “mantıksız” olarak nitelendirdi.
“Sorunun Asıl Nedeni ABD’nin Tek Taraflı Yaptırımları”
Ortak mektupta, E3 olarak bilinen İngiltere, Fransa ve Almanya’nın, 28 Ağustos’ta BMGK’ya sundukları belgelerde yanıltıcı iddialara yer verdiği belirtildi. Anlaşmanın uygulanmamasının temel nedeninin, ABD’nin 2018’de nükleer anlaşmadan tek taraflı olarak çekilmesi olduğuna dikkat çekildi. Ayrıca Avrupa Birliği (AB) ve Avrupalı ülkelerin de Washington yönetiminin tek taraflı yaptırımlarına uyarak anlaşmayı fiilen ihlal ettiği vurgulandı.
Avrupa’nın Mekanizmayı İşletme Yetkisi Yok
Mektupta, Avrupa ülkelerinin ABD ile birlikte nükleer anlaşmayı ihlal ettikleri için “snapback” mekanizmasını işletme hakkına sahip olmadıkları açıkça ifade edildi. Kararın uluslararası hukuk açısından hiçbir bağlayıcılığı bulunmadığı belirtilirken, bu girişimin çok taraflı diplomasiyi zedelediği kaydedildi.
BM’ye Çağrı: Avrupa’nın İddialarını Reddedin
İran, Rusya ve Çin’in ortak metninde şu ifadelere yer verildi:
“BMGK üyelerine, Fransa, İngiltere ve Almanya’nın snapback mekanizmasını harekete geçirme konusundaki iddialarını reddetme ve uluslararası hukuk ile çok taraflı diplomasi konusundaki taahhütlerini teyit etme çağrısında bulunuyoruz.”
Avrupa-ABD İttifakı Eleştiriliyor
İranlı yetkililer de, Avrupa ülkelerinin ABD ile birlikte hareket ederek anlaşmanın temellerini zedelediğini belirtiyor. İran Dışişleri Bakanı Abbas Erakçi, Avrupalı tarafların anlaşmadaki katılımcı rollerini kaybettiklerini ve bu nedenle snapback mekanizmasını devreye sokacak hukuki dayanağa sahip olmadıklarını açıklamıştı.
“Snapback” Mekanizması Nedir?
2015 yılında imzalanan nükleer anlaşmada, İran’ın yükümlülüklerini ihlal etmesi halinde BM yaptırımlarının otomatik olarak yeniden devreye girmesini öngören bir madde bulunuyor. Ancak ABD’nin anlaşmadan çekilmesi ve Avrupa ülkelerinin Washington’ın yaptırımlarına boyun eğmesi, bu mekanizmanın meşruiyetini tartışmalı hale getirdi.