İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından yürütülen soruşturma dosyasına giren Hazine ve Maliye Bakanlığı Vergi Denetim Kurulu (VDK) raporları, yaş sebze ve meyve piyasasında tarladan markete uzanan fahiş fiyat zincirindeki büyük usulsüzlükleri gözler önüne serdi.
Hazırlanan iki ayrı raporda, çiftçiden 6-8 liraya alınan ürünlerin kağıt üzerinde 28 liraya çıkarıldığı, tonajların katlandığı ve hatta hayatını kaybetmiş kişiler adına milyonlarca liralık hayalî müstahsil makbuzu düzenlendiği tespit edildi.
GERÇEK FİYAT TARLADA KALIYOR, MAKBUZDA 4 KATINA ÇIKIYOR
VDK vergi müfettişleri tarafından 41 riskli mükellef üzerinde yapılan incelemelerde; çiftçi beyanları, müstahsil makbuzları, e-faturalar ve Hal Kayıt Sistemi verileri çapraz kontrole tabi tutuldu. Elde edilen bulgulara göre, tedarikçilerin tarladaki alış maliyetini yapay olarak yükselterek satış fiyatlarını kâğıt üzerinde "normal" göstermeye çalıştıkları belirlendi.
Soruşturma raporlarında öne çıkan çarpıcı fiyat farkları şöyle kayda geçti:
MANDALİNA
Üreticinin 6-8 TL/kg seviyesinden sattığını belirttiği ürün, müstahsil makbuzunda 28 TL alış maliyetiyle gösterildi; şirketin ortalama satış fiyatı ise 31,82 TL oldu. Üretici ile satış fiyatı arasında 20 liradan fazla fark bulunmasına rağmen şirket kâğıt üzerinde kg başına yalnızca 17 kuruş kâr etmiş gibi gösterildi.
SANAYİ TİPİ ELMA
Çiftçinin 4-5 liraya sattığı ürün, belgede 9,50 TL alış maliyetiyle kayda geçirilerek ortalama 9,74 TL’ye satıldı.
PATATES
Üreticiden 7-12 TL aralığında alınan patates, belgede 20 TL maliyet gösterilerek 21,91 TL ortalama fiyatla faturalandırıldı.
ÇEKİRDEKSİZ ÜZÜM
Tarlada 28-29 TL olan ürünün makbuz fiyatı 45 TL’ye çıkarıldı, ortalama satış fiyatı 45,81 TL olarak kayıtlara girdi.
200 TON LİMON KAĞIT ÜZERİNDE 633 TON OLDU
Raporlarda yalnızca fiyatların değil, ticaret hacimlerinin ve ürün tonajlarının da fiktif olarak büyütüldüğü saptandı. Limon üreticilerinin ifadelerine yer verilen raporda, bir üreticinin 2025 yılında ürettiği 200 ton limon için adına 633 tonluk makbuz düzenlendiği ortaya çıktı.
Bir başka üreticinin 126 tonluk limon satışı 328 ton gösterilerek 2,5 milyon liralık gerçek ticaret hacmi kâğıt üzerinde 10 milyon liraya ulaştırıldı. Benzer şekilde 60 ton sarımsak üreten bir çiftçi adına 800 tonluk, 400 ton patates üreten bir çiftçi adına ise 1,7 milyon kilogramlık makbuz kesildiği tespit edildi.
HAYATINI KAYBEDENLER ADINA MİLYONLUK MAKBUZLAR
İncelemelerin en vahim boyutunu ise hayatını kaybetmiş kişiler ile zirai faaliyeti bulunmayan vatandaşlar adına düzenlenen makbuzlar oluşturdu. Raporda yer alan tespitlerde şu ifadelere yer verildi:
"Soruşturma kapsamında incelenen mükelleflerden Ahmet Demir'in, hayatını kaybetmiş 49 kişi adına toplam 2,5 milyon TL değerinde 87 müstahsil makbuzu düzenlediği; Bigadiç Derin Tarım'ın 6 vefat etmiş kişi adına 5,88 milyon TL'lik belge oluşturduğu; Beta Tropikal bünyesinde ise 13 merhum adına makbuz kesildiği saptanmıştır. Ölüm tarihlerinden sonra düzenlenen bu belgeler, maliyetlerin istenilen seviyeye çekilmesi için kurulan usulsüz belge düzenini açıkça kanıtlamaktadır."
DEV MARKET ZİNCİRLERİNE UZANAN SEVKİYAT HATLARI
Raporda, tarlada fiyatı ve miktarı şişirilen ürünlerin Türkiye'nin en büyük perakende market zincirlerine sevk edildiği de verilerle ortaya kondu. İncelemeye alınan tedarikçi firmaların Yeni Mağazacılık A.Ş. (A101), Migros, Tarım Kredi Kooperatifi, ŞOK ve BİM gibi dev zincirlere yüz milyonlarca liralık satış yaptığı mali kayıtlara girdi.
Soruşturmayı yürüten makamlar, tarladan çıkan ürün ile vatandaşa ulaşan ürün arasındaki fahiş uçurumun, vergi kaçırma ve maliyet şişirme çarkı üzerinden nasıl tırmandırıldığını araştırmayı sürdürüyor.