Bloomberg’in haberine göre, İran tek başına tüketilen fıstığın yanı sıra dondurma, çikolata ve içeceklerde de yoğun olarak kullanılan fıstık üretiminde dünyanın en önemli ülkelerinden biri konumunda. Savaş, zaten kısıtlı olan pazardaki arz sorununu daha da ağırlaştırdı.
SAVAŞ ÖNCESİ DE SORUNLAR VARDI
Expana Markets fıstık piyasası analisti Nick Moss, İran’ın fıstık ticaretinin savaştan önce de yaptırımlar ve jeopolitik gerilimler nedeniyle zorlaştığını belirtti. 2025 hasadının beklenenden düşük olması ve Ocak ayında yaşanan iletişim kesintileri arzı olumsuz etkiledi. Şubat sonunda savaşın patlak vermesiyle durum daha da kötüleşti.
Moss, “Fıstıklar, Orta Doğu’nun önemli bir üretici, transit merkezi ve destinasyon olması nedeniyle bölgedeki aksaklıklara karşı oldukça hassas” dedi.
DUBAİ ÇİKOLATASI ETKİSİYLE TALEP PATLADI
2023’ün sonlarında TikTok ve Instagram’da viral olan fıstık dolgulu “Dubai çikolata” barları, küresel talebi hızla artırdı. Häagen-Dazs, Starbucks ve Táche gibi büyük markaların fıstık içeren ürünlere yönelmesiyle Avrupa, Orta Doğu ve Asya’da tüketim patladı. Expana verilerine göre, ABD fıstık referans fiyatları son iki yılda yaklaşık yüzde 30 yükseldi.
FİYATLAR 8 YILIN ZİRVESİNDE
ABD Tarım Bakanlığı’na göre İran, küresel fıstık üretiminin yaklaşık beşte birini, ihracatının ise üçte birini karşılıyor. Savaşın arzı kısıtlaması ve ticareti engellemesiyle birlikte Mart ayında fıstık fiyatları pound başına 4,57 dolara çıkarak Mayıs 2018’den bu yana görülen en yüksek seviyeye ulaştı.
Gıda işleme şirketi Crown Point Ltd. yetkilisi Gyana Ranjan Das, savaşın nakliye şirketlerinin Orta Doğu’ya yeni siparişleri iptal etmesine yol açtığını, Hindistan gibi büyük ithalatçılara yapılan sevkiyatların da aksadığını belirtti.
Analistler, çatışmanın devam etmesi halinde lojistik aksaklıkların artacağını ve küresel pazarda rekabetin şiddetlenerek fiyatları daha da yukarı taşıyabileceğini öngörüyor. Bu durum, gıda üreticilerini fiyat artışı yapmaya, tarifeleri değiştirmeye veya daha ucuz alternatiflere yönelmeye zorlayabilir.
Kaynak: Bloomberg