Matematik işlemleri yapabilen akıllı at Hans!

Televizyon şovlarında boy gösteren birbirinden yetenekli köpekler ya da ana haber bültenine zekasıyla konu olan maymunlar… Bugüne kadar pek çok zeki hayvan gördük

Ancak bu hayvanlardan biri zehir gibi matematik bilgisiyle tarihe adını yazdırdı

1900’lü yılların başında Almanya’da Akıllı Hans isimli bir at Almanya’da gittiği her yerde yeteneklerini sergiliyor ve ünü gittikçe yayılıyordu

Nam-ı dilden dile dolaşan bu Hans’ın sahibi matematik öğretmeni olan Wilhelm von Osten’di. Sahibi Hans’a pek çok şey öğretmişti

Wilhelm von Osten’in Hans’a öğrettiği en çarpıcı şey ise şüphesiz matematik işlemleriydi

Hans, basit matematik işlemlerini yapabiliyor bu işlemlerin cevabını ise toynağıyla yere vurarak veriyordu

Mesela “Üç kere dört kaçtır?” diye sorulduğunda, Akıllı Hans toynağını 12 defa yere vuruyordu. Yazılı bir mesajla, “Yirmiden on bir çıkarsa kaç kalır?” diye sorulduğunda, bu defa Hans, toynağını tam dokuz defa yere vuruyordu.
Bunun yanı sıra Akıllı Hans, sahibi ile iletişim de kuruyordu. “Evet” demek istediğinde kafasını bir kez sallıyor “hayır” demek istediğinde ise kafasını sağa sola sallıyordu.

Akıllı Hans’ın ünü sınırları aştı ve Hollanda’ya kadar yayıldı. Çarpmadan bölmeye, toplamadan çıkarmaya kadar pek çok işlemi gerçekleştiren Akıllı Hans’ı Dr. Oskar Pfungst adlı bir psikolog incelemeye geldi

Dr. Oskar Pfungst başlangıçta hem Akıllı Hans’ı hem de sahibi Wilhelm Von Osten’i dikkatlice inceledi. Gösteriler sırasında Osten, soruyu bir kartona yazıp Hans’a gösteriyordu. Dr. Oskar Pfungst’ın izlenimlerine göre Hans’ın sahibi asla ona ipucu vermiyordu.

Gördükleriyle yetinmeyen psikolog Hans’a soruları kendi sormak istedi. Ancak Akıllı Hans tüm sorulara doğru cevap vermeye devam etti

Ancak Dr. Oskar Pfrungst’in ifadelerine rağmen bilim insanları Hans konusuna şüpheyle yaklaşmaya devam etti.
1907 yılında ise 13 bilim insanı “Hans Komisyonu” adı altında bir araya geldi ve araştırmalara başladı

Akıllı Hans kesinlikle bir yeteneğe sahipti Ancak bilim insanları bu yeteneği keşfetmek istiyorlardı. Bu nedenle Hans’ın yeteneklerini test etmeye başladılar. Testlerde Hans’a çok fazla soru soruldu. Sorulan soruların cevapları bazen biliniyordu, bazen bilinmiyordu. Soru soranların Hans’a olan mesafeleri her soruda farklıydı.

Yapılan tüm araştırmalar sonucunda ise Hans’ın doğru cevap verebilmesi için soru soran kişiyle görsel bir temas kurması gerektiği belirlendi

Ayrıca testler sonucunda belirlenen bir diğer şey, Akıllı Hans’ın doğru cevap verebilmesi için soru soran kişinin sorunun cevabını bilmesi gerektiğiydi. Eğer soru soran kişi sorunun cevabını bilmiyorsa Akıllı Hans da doğru cevap veremiyordu.

Bilim insanları çalışmalarının sonucunda soruyu soranların farkında olmadan ipuçları verdiğini, Hans’ın ise bu beden dilini okuduğunu açıkladı

Akıllı Hans doğru cevaba yaklaştığı zaman izleyiciler arasında tansiyon yükseliyor, alkış başlıyor ve heyecan artıyordu. Hans ise tüm bunları gözlemleyip ona göre tepki veriyordu. Alkış yükseliyordu Hans doğru cevabı bulduğunu düşünüp toynaklarını yere vurmayı bırakıp duruyordu.

Psikologlar bu olay sonrası bir kişi veya canlının davranışının çevre şartlarından ve ortamın atmosferinden etkilenebildiğinin farkına vardılar. Psikologların keşfettiği bu yeni durum “Clever Hans Effect”(Akıllı Hans Etkisi) olarak literatüre geçti