Maltepe’de yaşanan olay, bina güvenliğinin yalnızca afet anlarında değil, gündelik kullanım koşullarında da ne kadar kritik olduğunu gözler önüne serdi. Konuyla ilgili değerlendirmelerde bulunan Dokuz Eylül Üniversitesi İnşaat Mühendisliği Bölümü Öğretim Üyesi, Yapı ve Deprem Mühendisliği Uzmanı Prof. Dr. İbrahim Serkan Mısır, yapılarda göçmeye yol açan temel riskleri ve vatandaşların dikkat etmesi gereken yapısal tehlike işaretlerini tek tek açıkladı.
DEPREM OLMADAN BİNA NEDEN ÇÖKER?
Bir yapının yıllarca ayakta kalması, sonsuza kadar güvenli olacağı anlamına gelmiyor. Taşıyıcı kolon ve kirişlerde zamanla meydana gelen korozyon (paslanma), hatalı tadilatlar, kolon kesilmeleri veya malzeme ömrünün tükenmesi gibi etkenler bina yükünün kademeli olarak taşınamamasına yol açıyor. Maltepe'deki örnekte olduğu gibi, alt katlardaki taşıyıcı elemanların yenilmesi sonucu yapının tabanı çökerken üst katlar kütle halinde bütünlüğünü koruyabiliyor.
'ALT KAT ÇÖKTÜ, ÜST KAT KALDI': ZAYIF KAT TEHLİKESİ
Maltepe’deki olayda en çok dikkat çeken detaylardan biri, binanın alt katlarının göçmesine rağmen üst katların kutu şeklinde bütünlüğünü koruması oldu. Uzmanlar bu durumu "zayıf kat" veya "yumuşak kat" düzensizliği olarak tanımlıyor. Zemin veya alt katlarda yapılan müdahaleler ya da bu katların nem ve dış etkenlere daha fazla maruz kalması, yükün en fazla bindiği alt bölümlerin aniden yenilmesine ve üst yapının bir bütün olarak aşağı çökmesine neden olabiliyor.
BİNALARIN GÜVENLİĞİ İÇİN HANGİ İŞARETLERE DİKKAT EDİLMELİ?
Prof. Dr. İbrahim Serkan Mısır, bir binanın tehlike sinyalleri verebileceğini ve sakinlerin şu detaylara mutlaka dikkat etmesi gerektiğini vurguladı:
Kolon ve Kirişlerdeki Çatlaklar: Özellikle 45 derecelik açıyla ilerleyen, genişleyen veya beton kabarmasıyla birlikte görülen çatlaklar hayati risk taşır.
Sıva Altından Çıkan Paslı Demirler: Bodrum veya zemin katlarda betonun dökülüp altındaki paslanmış demirlerin görünür hale gelmesi korozyonun açık göstergesidir.
Kapı ve Pencerelerin Sıkışması: Yapıdaki oturma veya eğilmeler nedeniyle kapı ve pencerelerin aniden zor kapanmaya başlaması.
Zemin ve Duvarda Açılmalar: Bina çevresinde, kaplama malzemelerinde veya duvar birleşim yerlerinde anormallik gösteren ayrışmalar.
BİNALARDA GÖÇME ÖNCESİ VERİLEN HAYATİ SİNYALLER
Prof. Dr. İbrahim Serkan Mısır, binaların durduk yere yıkılmayacağını, göçme öncesinde mutlaka bazı yapısal uyarılar vereceğini belirtiyor. Yaşadığınız yapıda güvenlik riski olup olmadığını anlamak için dikkat etmeniz gereken başlıca işaretler şunlardır:
Yeni Ortaya Çıkan ve Büyüyen Çatlaklar: Duvarlarda veya özellikle kolon ve kiriş birleşim noktalarında sonradan oluşan, zamanla genişleyen derin çatlaklar en büyük alarm göstergesidir.
Olağan Dışı Kırılma ve Çatırdama Sesleri: Binaların taşıyıcı elemanlarından gelen unexpected (olağan dışı) çıtırtı, çatlama veya kırılma sesleri, yapının yük taşıma kapasitesinin sınırına geldiğine işaret eder.
Kolonlarda Şekil Değişiklikleri: Kolon ve kirişlerde görülen eğilmeler, bükülmeler, beton dökülmeleri veya demirlerin açığa çıkması acil müdahale gerektiren ciddi bir risk durumudur.