Oxford Üniversitesi tarafından geliştirilen koronavirüs aşısının insan üzerindeki denemelerinin ilk sonuçları aşının güvenli olduğuna ve insanların bağışıklık sistemini virüse karşı eğittiği ortaya çıktı
Bin 77 kişi üzerinde yapılan bu denemeler sonucunda, aşının insan bedeninde antikor ve koronavirüse karşı savaşacak akyuvarlar üretilmesini sağladığı belirlendi.
Uzmanlar elde edilen ilk bulguların çok umut verici olduğunu, ama yine de aşının korunmak için yeterli olacağını söylemek için daha kapsamlı araştırmaların sonuçlarının beklenmesi gerektiğini ifade etti.
Geliştirilen aşı henüz yaygın olarak kullanılmak için onay almış olmasa da Birleşik Krallık şimdiden 100 milyon doz aşı siparişi vermiş durumda.
AŞI NASIL BİR ETKİYE SAHİP?
Tam adı ChAdOx1 nCoV-19 olan aşı salgın döneminde oldukça hızlı bir şekilde geliştirildi.
Aşının geliştirilmesinde şempanzelerde sıradan gribe neden olan bir virüsün genetiği, hem koronavirüse benzeyecek hem de insanları hasta etmesini önleyecek şekilde değiştirildi.
Bilim insanları bu değişimi koronavirüsün üzerindeki dikensi protein özelliğini bu virüse taşıyarak gerçekleştirdiler.
Bu dikensi çıkıntılar virüsün insan hücrelerine girişinde önemli role sahip
Buna göre aşı koronavirüs olmasa da ona benziyor ve bağışıklık sistemi onu tanıyıp, ne yapması gerektiğini öğrenebiliyor.
Antikor ve T hücresi nedir ne işe yarar?
Koronavirüsle ilgili olarak dikkatler şu ana kadar çoğunlukla antikorlara odaklı gelişiyordu. Ama antikorlar insanların bağışıklık sisteminin parçalarından sadece biri.
Antikorlar bağışıklık sistemimiz tarafından virüslerin yüzeyine yapışmak üzere üretilen küçük proteinler ve koronavirüsü etkisizleştirerek insan vücudunu hastalıklara karşı savunabiliyorlar.
T hücreleri ise akyuvarların bir başka türü. Bunlar bağışıklık sisteminin, virüsten etkilenen hücreleri belirleyip imha etme işlemini gerçekleştirmesinde kritik önemde rol oynuyor.
Hemen bütün etkili aşılar hem antikor geliştirme hem de T hücresi çoğaltma etkisi yapmak üzere geliştirilip üretiliyor.
Oxford'un aşı deneyinde T hücreleri aşıdan 14 gün sonra, antikor düzeyi ise 28 gün sonra en üst seviyeye çıktı. Ancak deney bağışıklığın ömrünün ne kadar uzun olacağını anlayabilecek kadar uzun süre yapılmış değil.
AŞI GÜVENLİ Mİ?
Evet günvenli. Fakat yan etkileri var.
Aşı tehlikeli bir yan etki yaratmadı ama aşı yapılanların yüzde 70'i baş ağrısı ya da ateş yükselmesi gibi etkiler yaşadı.
Uzmanlar her iki yan etkinin de paracetamol alınarak hafifletilebileceğini ifade ediyor.
Aşı ile ilgili konuşan Oxford Üniversitesi'nden Prof. Sarah Gilbert, "Aşımızın Kovid-19 salgınıyla başa çıkmakta faydalı olup olamayacağını tam olarak söyleyebilmek için daha çok çalışma yürütülmesi gerekiyor. Ama ilk sonuçlar umut verici" dedi.
PEKİ BUNDAN SONRA NE OLACAK?
Şu ana kadar elde edilen sonuçlar umut verici olsa da asıl amaç aşının güvenli olup olmadığını kesin olarak netleştirmek
Yapılan araştırmalar henüz aşının insanların hasta olmasını kesinlikle engelleyeceğini ya da hastalığın belirtilerini hafifletebileceğini göstermiyor.
Şu an tek gerçek aşı güvenli ve bağışıklık kazandırıyor. Bilinmeyen ise bu etkinin ne kadar süreceği.
Bu sonucu elde etmek için bundan sonraki aşamada Birleşik Krallık'ta yürütülecek kapsamlı deneylere 10 bini aşkın insan gönüllü olarak katılacak.
Ama şu anda İngiltere'de koronavirüs vaka sayısı düştüğü için aşı başka ülkelerde de test edilecek.
ABD, Güney Afrika ve Brezilya'da da yapılacak deneylerle toplam 30 bin aşkın kişiye aşı uygulanmış olacak.
Bir de gönüllü olacak kişilerin aşıyı olduktan sonra bilerek virüse maruz bırakıldığı "meydan okuma denemeleri" denilen çağrılar yapılıyor.
Ancak bilim dünyasında böylesi bir deney konusunda ciddi etik kaygılar bulunuyor.
AŞI TÜM İNSANLARIN KULLANIMINA NE ZAMAN SUNULACAK?
Koranavirüs aşınının etkili olduğunun yıl sonuna kadar kanıtlanması mümkün görünüyor fakat bu hemen sonuç alınacağı anlamına da gelmiyor.
Aşının öncelikli olarak sağlık ve bakım sektöründe çalışan yani yüksek riskli işler yapanlara ve sağlık durumu veya yaşından dolayı riskli gruba giren insanlara verilmesi hedefleniyor.
Yaygın bir aşı kampanyasının her şey yolunda gitse bile gelecek yıldan önce başlaması da çok mümkün görünmüyor.
DİĞER AŞI ÇALIŞMALARI NE DURUMDA?
Oxford koronavirüs aşı çalışması yapılan tek yer değil. ABD ve Çin'de aşı denemelerinden benzer olumlu sonuçlar alan gruplar olduğu biliniyor.
ABD şirketi Moderna geliştirdiği aşının antikorlar ürettiğini bildirmişti.
BioNtech ve Pfize firmaları da aşı deneylerinde olumlu sonuçlar aldıklarını açıklamışlardı.
Dünya çapında geleneksel ve deneysel yeni tekniklerle toplam 23 aşı projesi üzerinde çalışmalar devam ediyor.
Türkiye'de birden fazla aşı çalışması ve deneyleri sürüyor...