Covid-19 pandemisi sürecinde sipariş edilen ancak daha sonra ihtiyaç kalmadığı gerekçesiyle teslim alınmayan aşılardan kaynaklanan anlaşmazlıkta yeni bir aşamaya geçildi. Hukuk mücadelesini kazanan ilaç devi Pfizer, alacaklarını tahsil etmek amacıyla Polonya ve Romanya’nın hava sahası gelirlerine yöneldi.
2,2 MİLYAR DOLARLIK SÖZLEŞME KRİZİ
Pfizer, henüz üretimi gerçekleştirilmemiş milyarlarca dolarlık aşı siparişlerine ilişkin sözleşmelerin yerine getirilmesini talep ederek başlattığı hukuk mücadelesinde haklı bulundu. Nisan ayında sonuçlanan davada mahkeme şirket lehine karar verdi.
Söz konusu karar uyarınca Polonya ve Romanya, 90 milyondan fazla dozu kapsayan sözleşmelere bağlı kalmakla yükümlü kılındı. Pfizer'ın bu iki ülkeden tahsil etmeye çalıştığı toplam alacak miktarının yaklaşık 2,2 milyar dolar olduğu açıklandı.
EUROCONTROL ÜZERİNDEN GELEN GELİRLER HACZEDİLDİ
Mahkeme kararının ardından Pfizer, sıra dışı bir tahsilat yöntemi devreye soktu. Şirket, havayolu firmalarının Polonya ve Romanya hava sahasını kullanırken ödediği seyrüsefer ücretlerine haciz uygulattı.
Avrupa genelinde hava seyrüsefer ücretleri ilk olarak Eurocontrol’e (Avrupa Hava Seyrüsefer Güvenliği Teşkilatı) ödeniyor, ardından ilgili ülkelere transfer ediliyor. Pfizer'ın başlattığı yasal girişimle, bu para akışının Polonya ve Romanya'ya aktarılacak olan bölümü haciz kapsamına alındı.
"HAVACILIKLA İLGİSİ OLMAYAN BİR DAVA YÜZÜNDEN PARAMIZ REHİN ALINDI"
Haciz işlemi, iki ülkenin havacılık otoritelerinde büyük tepkiyle karşılandı. Polonya Hava Seyrüsefer Hizmetleri Ajansı CEO'su Magdalena Jaworska-Mackowiak, el konulan gelirlerin kurum bütçelerinin yüzde 80'inden fazlasını oluşturduğunu açıkladı.
Jaworska-Mackowiak, yaşanan duruma tepki göstererek şu ifadeleri kullandı:
"Havayolları bizim sunduğumuz hizmet için para ödüyor ve bizim paramız rehin alınıyor. Aşılarla ilgili dava devlet ile Pfizer arasında. Havacılıkla hiçbir ilgisi yok."
Pfizer ise yaptığı açıklamada, uygulanan yöntemin sözleşmenin yerine getirilmesini sağlamak açısından "uygun ve ölçülü" olduğunu savundu. Şirket, mahkeme kararının pandemi döneminde imzalanan sözleşmelerden doğan yükümlülüklerin önemini teyit ettiğini belirtti.
DİĞER AB ÜLKELERİ UZLAŞTI, İKİ ÜLKE TEMYİZE GİDİYOR
Avrupa Birliği (AB), 2021 yılında Pfizer ve BioNTech ile yüz milyonlarca doz Covid-19 aşısı tedariki için anlaşma imzalamıştı. Salgının etkisini kaybetmesiyle elinde yüksek miktarda aşı stoku kalan ülkelerden Polonya ve Romanya, maliyeti karşılayamayacaklarını belirterek sözleşmeden çekilmek istemişti. Diğer AB üyeleri Pfizer ile uzlaşmaya varırken, bu iki ülkeyle olan yasal süreç devam etti.
Wall Street Journal'ın haberine göre, 9 Ağustos tarihinde yürürlüğe giren yeni hukuki korumalar, Polonya ve Romanya için daha önce konulan haciz kararlarını etkilemiyor. İki ülkenin haciz kararlarına yönelik itirazlarının ardından temyiz duruşmalarının ekim ve ocak aylarında gerçekleştirilmesi bekleniyor.