SUPERHABER / ÖZEL
Hızlı Geçiş Sistemi (HGS), son dönemde yaşanan mağduriyetler, büyüyen icra dosyaları ve sistemik aksaklıklarla gündemde. Yüzlerce liralık geçiş ücretlerinin faiz, icra masrafı ve vekâlet ücretleriyle milyonları bulduğu belirtiliyor. Ortaya konan değerlendirmelere göre ortada tartışılacak değil, düzeltilmesi gereken bir uygulama var. Bu uygulamanın altı ana başlıkta toplandığı ifade ediliyor.
BİLDİRİM VEYA TEBLİGAT YOK: KÜÇÜK GEÇİŞ ÜCRETİ DEVASA CEZAYA DÖNÜŞTÜRÜLÜYOR!
İlk sorun olarak bildirim ve tebligat eksikliği gösteriliyor. Değerlendirmeye göre borç doğduğunda sürücüye zamanında ve güvenilir bir bildirim yapılmıyor. Küçük bir geçiş ücreti, kişi ödeme fırsatı bulamadan cezalı alacağa ve icra dosyasına dönüşüyor. Bu durumun hukuki dinlenilme hakkı ve hakkaniyet açısından açık bir problem olduğu belirtiliyor.
6001 sayılı Kanun gereği 15 günü aşan ödemesiz geçişlere 1 kat, 45 günü aşanlara ise 4 kat idari para cezası kesiliyor. Sürücülere bu süreçte etkin bir bildirim yapılmadığı ifade ediliyor.
BAKİYE VARKEN İHLAL KAYDI! HİÇ GEÇİŞ YAPMAMIŞ ARAÇLARA BİLE CEZA GİDİYOR
Bakiye varken ihlal kaydı oluşuyorsa hatanın sürücüde değil, sistemde veya işletmecide olabileceği vurgulanıyor. Plakanın yanlış okunması, etiketin araçla eşleşmemesi ya da aracın yanlış sınıfta tanımlanması gibi teknik hatalar örnek gösteriliyor. Plaka tanıma kameralarının ve optik okuyucuların hataları nedeniyle o köprüden hiç geçmemiş ya da garajından çıkmamış araçlara bile binlerce liralık ihlalli geçiş cezası yansıtıldığı ifade ediliyor. Hesapta para olmasına rağmen sistemin geçişi okuyamaması veya bakiyeyi düşmemesi de aylar sonra evlere gelen haciz tebligatıyla sonuçlanıyor.
"BU BİR BORÇ TAHSİLAT MAKİNESİ" TEPKİSİ
Sosyal medyada ve tüketici platformlarında tepki gösteren mağdur sürücüler yaşadıklarını şu sözlerle anlattı:
"Hiçbir SMS, e-posta veya resmi tebligat almadım. Bir sabah evime gelen icra kağıdıyla başımdan aşağı kaynar sular döküldü. 200 liralık geçiş ücreti avukatlık masrafları ve faizlerle binlerce lira olmuş. Bu resmen bir tuzak ve haksız kazanç kapısıdır."
Tüketici dernekleri ise özel işletmeci şirketlerin avukatlık büroları aracılığıyla sistemi bir borç tahsilat makinesine dönüştürdüğünü belirtti ve şu değerlendirmeyi yaptı:
"Vatandaşın haberdar edilmediği, 15 günlük cezasız ödeme süresinin bilinçli şekilde doldurularak dosyaların avukatlara, oradan da icraya sevk edildiği açık bir hak gaspıdır. Bu uygulama tüketici haklarına tamamen aykırıdır ve derhal durdurulmalıdır."
Hukukçular ise cezaların asıl alacağı katbekat aşmasının Anayasa'daki ölçülülük ve hakkaniyet ilkelerine aykırı olduğunu vurgulayarak şu uyarılarda bulundu:
"Aynı gün içinde yüzlerce dosyanın toplu olarak icraya verilmesi, hukukun adalet amacından saparak adeta bir tahsilat sektörüne dönüştüğünü göstermektedir. Fer'i alacakların asıl alacağı defalarca katlaması hukuken kabul edilemez."
4 KAT CEZA, ÜSTÜNE FAİZ VE İCRA MASRAFI! MAHKEMELER 4 KAT CEZAYI YASAYA AYKIRI BULDU
Ödenmeyen geçiş ücretinin 4 katı ceza uygulanıyor, üstüne faiz ve icra masrafı ekleniyor. Böylece asıl borçla orantılı olmayan tutarlar ortaya çıkıyor. Geçmişte bazı mahkemelerin, yetersiz bakiye yüzünden kesilen 4 kat cezayı yasaya aykırı bulduğu belirtiliyor.
Ancak 4 katın doğrudan Kanun'dan gelmesi nedeniyle mahkemelerin bu orana doğrudan müdahale edemediği, bunun için Anayasa Mahkemesi'ne gidilmesi gerektiği ifade ediliyor. Bu nedenle yanlıştan dönülmesinin yolunun Kanun maddesinin yeniden düzenlenmesi olduğu vurgulanıyor.
BORÇ E-DEVLET'TE GÖRÜNMÜYOR!
Borcun e-Devlet'te görünmediği belirtiliyor. Yeni sorgulama düzeninde başkasına ait bir aracın borcunu plakayla sorgulayıp ödemenin de kısıtlandığı kaydediliyor. Kişinin borcunu öğrenme ve ödeme imkânı daraldığı için temerrüdün ona yüklenmesinin sorunlu olduğu ifade ediliyor.
CEZALI ALACAĞI BÜYÜTMEK İÇİN İCRA TAKİBİ BEKLENİYOR!
Yap-işlet-devret modelindeki özel işletmecilerin cezalı alacaktan ve takip masraflarından gelir elde ettiği belirtiliyor. Değerlendirmeye göre bu durum, zamanında tahsilat yerine cezalı alacağı büyütme yönünde bir teşvik oluşturuyor. Kaç ihlal tespit edildiği, kaç bildirim gönderildiği ve kaç dosyanın icraya gittiği konusundaki şeffaflık da sorun olarak gösteriliyor.
DENETLEME YOK MU?
Kamuya ait bir hizmetin özel şirket eliyle cezalandırma ve icra aracına dönüşmesi gündeme getiriliyor. İdarenin bu süreci yeterince denetleyip denetlemediği ayrı bir problem olarak sunuluyor.
KAMUOYUNDA "VATANDAŞ KORUNMUYOR" ALGISI HAKİM
Vatandaşlar, sistemin şeffaf olmadığını, hataların sorumluluğunun sürücüye yıkıldığını ve devletin özel şirketleri korurken vatandaşı korumasız bıraktığını düşünüyor. Kamuoyunda sSürecin teknolojik bir kolaylık olmaktan çıkıp dar gelirli ve orta sınıf vatandaşın sırtından haksız kazanç elde edilen bir cezalandırma aracına dönüştüğü algısı hakim..
VATANDAŞ ÇÖZÜM BEKLİYOR: HAKSIZ KAZANCA DÖNÜŞTÜRÜLEN CEZALAR SİLİNECEK Mİ?
Mağduriyetlerin büyümesiyle birlikte kamuoyunun beklentileri de netleşti. Biriken faizlerin ve vekâlet ücretlerinin silinmesi, ana para odaklı adil bir yapılandırma veya af getirilmesi talep ediliyor. Dosya avukata verilmeden önce vatandaşın SMS, e-Devlet veya e-posta yoluyla uyarılması ve özel otoyol işletmecilerinin tahsilat baskılarının devlet tarafından frenlenmesi isteniyor.
Ayrıca fer'i alacakların asıl alacağı aşamaması kuralı getirilmesi, 4 kat ceza oranlarının esnetilmesi, okuma hatalarını sıfırlayacak sistemlere geçilmesi ve bakiye yetersizliğinde anında uyarı mekanizması kurulması da gerekenler arasında sayılıyor.
SÜRÜCÜLER İÇİN 7 GÜNLÜK İTİRAZ SÜRESİ
Mevcut durumda sürücüler açısından HGS hesaplarına otomatik yükleme talimatı verilmesi, geçiş hareketlerinin düzenli takip edilmesi ve evlere tebligat gelmesi durumunda 7 günlük yasal süre içinde icra dairesine itiraz hakkının kullanılması hayati önem taşıyor.