Bolu Kartalkaya'daki Grand Kartal Otel'de yaşanan ve 78 kişinin hayatını kaybettiği elim yangın, işyerlerinde yangın güvenliği ve acil durum yönetimi konusundaki eksikliklerin acı bir göstergesi olmuştur. Bilirkişi raporu, bu trajedinin temelinde yatan ihmalleri ve yapılması gerekenleri net bir şekilde ortaya koymaktadır.
Bilirkişi Raporunun Ortaya Koyduğu Problemler
Grand Kartal Otel yangınına ilişkin bilirkişi raporu, yangının bu kadar büyük can kaybına yol açmasının birçok nedenini sıralamaktadır. Bu nedenler, olası bir yangın durumunda işyerlerinin ne kadar hazırlıksız olabileceğini gözler önüne sermektedir:
- Geç Müdahale ve İletişim Eksikliği: Mutfak çalışanlarının yangını geç fark etmesi ve yangın uyarı sistemlerinin çalışmaması ya da yetersiz olması, ilk müdahalenin zamanında yapılmasını engellemiştir. Resepsiyon görevlisinin tahliye uyarısında gecikmesi de can kayıplarının artmasına neden olmuştur.
- Altyapısal Eksiklikler: LPG vanasının pratik olarak kullanılamaz ve müdahale edilemez konumda oluşu, yangının kontrol altına alınmasını zorlaştırmıştır. Otelde sonradan yapılan tadilatlar sırasında merdiven ve asansörlerin çatıya çıkışlarının kapatılması, yangın gazlarının dışarı tahliye edilememesine ve tüm katların hızla zehirli gazlarla dolmasına yol açmıştır.
- Personel Bilinçsizliği ve Yanlış Müdahale: Personelin yangına müdahale konusunda bilinçsiz olması, hatta otopark ve lobi giriş kapılarını açarak ateşin ve dumanın otel içinde hızla yayılmasına sebep olması, eğitimsizliğin ne kadar vahim sonuçlar doğurabileceğini göstermiştir.
- Yapısal Riskler: Binanın yapısı ve iç mekanlarda aşırı ahşap dekorasyon malzemesi kullanılması ile arka cephedeki yanıcı yalıtım malzemesi, yangının hızla yayılmasına zemin hazırlamıştır.
İlgili Mevzuatlara Göre Yangın İçin Yapılması Gereken Organizasyonlar ve Eğitimler
Ülkemizde işyerlerinde yangın ve acil durumlar için alınması gereken önlemler, çeşitli kanun ve yönetmeliklerle belirlenmiştir. Bu düzenlemeler, olası bir afette can ve mal kaybını en aza indirmeyi hedeflemektedir.
- İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ve İlgili Yönetmelikler
6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu'nun 11. maddesi uyarınca, işverenlerin acil durumları önceden değerlendirmesi, olası acil durumları belirlemesi ve bunların olumsuz etkilerini önleyici ve sınırlandırıcı tedbirler alması zorunludur. Bu kanunun uygulanmasına yönelik olarak hazırlanan "İşyerlerinde Acil Durumlar Hakkında Yönetmelik" ve Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı'nın "Acil Durum Planı Hazırlama Rehberi", işyerlerinin acil durum planlarını nasıl hazırlayacaklarını detaylandırmaktadır.
Bu mevzuatlara göre, işyerlerinde aşağıdaki acil durum ekiplerinin oluşturulması ve görevlendirilmesi gerekmektedir:
- Söndürme Ekibi: Yangın çıktığında ilk müdahaleyi yapar, yangın söndürme malzemelerini kullanarak yangını kontrol altına almaya çalışır, itfaiyeye bilgi verir ve onların çalışmalarına destek olur.
- Kurtarma Ekibi: Yangın veya diğer acil durumlarda mahsur kalanları kurtarır, tahliye çalışmalarını yürütür ve özellikle yaşlı, engelli, hamile gibi özel politika gerektiren gruplara yardımcı olur.
- Koruma Ekibi: Acil durum sırasında panik ve kargaşayı önler, ekipler arası koordinasyonu sağlar ve sayım işlemlerini yürütür.
- İlkyardım Ekibi: Yaralılara olay yerinde ilk müdahaleyi yapar ve en kısa sürede sağlık kuruluşlarına sevkini sağlar.
Bu ekiplerin belirlenen tehlike sınıfı ve çalışan sayısına göre yeterli sayıda personelden oluşması, düzenli eğitimler alması ve tatbikatlar yapması zorunludur. Personelin, yangın türlerini bilmesi, söndürme ekipmanlarını doğru kullanması, tahliye yollarını öğrenmesi ve acil durum senaryolarına karşı bilinçli olması hayati önem taşır.
- Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik
7126 sayılı Sivil Savunma Kanunu'nun Ek-9. maddesi gereğince hazırlanmış olan "Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik", Türkiye genelindeki tüm yapı, bina, tesis ve işletmelerde yangın önleme ve söndürme tedbirlerini, yangının can ve mal kaybını en aza indirmeyi amaçlayan tasarım, yapım, kullanım, bakım ve işletim esaslarını kapsar. Bu yönetmelik, yukarıda belirtilen dört ana ekibin (Yangınla Mücadele, Koruma, Arama/Kurtarma ve Tahliye, İlkyardım) kurulmasını öngörmektedir.
Plansızlık ve Eğitimsizliğin Bedeli: Geleceğe Yönelik Uyarı
Grand Kartal Otel yangını, yukarıda bahsedilen tüm mevzuat ve standartlara rağmen, gerçek hayatta ne kadar büyük eksikliklerin yaşanabileceğini göstermiştir. Bilirkişi raporundaki tespitler, otelde ne etkili bir acil durum planının, ne de yeterli bir yangın eğitiminin olmadığını açıkça ortaya koymaktadır. Bu durum kağıt üzerinde kalan planların ve yüzeysel eğitimlerin hiçbir işe yaramadığının kanıtıdır.
Ne yazık ki, günümüzde birçok işyerinde bu tür acil durum planları sadece bürokratik bir zorunluluk olarak görülmekte, gerekli ciddiyet ve özenle hazırlanmamaktadır. Uygulamaya yönelik tatbikatlar ya hiç yapılmamakta ya da göstermelik kalmaktadır. Personel eğitimleri ise genellikle yetersiz ve tekrara dayalı değildir.
Unutulmamalıdır ki, yangın gibi acil durumlar anlık refleksler ve doğru bilgi ile yönetilebilir. Eğer işyerleri, bu trajik olaydan ders çıkarmaz ve yangın güvenliği ile acil durum yönetimi konularında mevzuatın gerektirdiği her şeyi eksiksiz yerine getirmezse, benzer bir olayda yine çok büyük can kayıpları yaşanması kaçınılmaz olacaktır. Yangın güvenliği, sadece bir yönetmelik maddesi değil, her çalışanın ve işletmenin sorumluluğudur.