Elun nişanlısına ben nasıl deyim hayde! Hacerülesved’i yeniden yerine koymak

 VAROLUŞ YAZILARI
Av. Hüseyin Kaya, SuperHaber için kaleme aldığı "Hacerülesved’i yeniden yerine koymak" başlıklı yazısında, "İnsanın her arzusunu gerçekleştirmemesi bazen yetersizliğinden değil, erdeminden kaynaklanır" sözüyle siyasi temsil ve seçmen iradesine dikkat çekti; çözüm için ise "Hacerülesved’i kaldıracak ellerimiz var. Eksik olan, o elleri aynı hakkaniyet örtüsünde buluşturacak iradedir" diyerek ortak akıl ve uzlaşı çağrısı yaptı.

Av. Hüseyin Kaya
“Elun nişanlısına, ben nasıl deyim hayde...”
Bir zamanlar belediye başkanlarının, milletvekillerinin ve siyasi temsilcilerin parti değiştirmeleri üzerine kaleme aldığım, ancak henüz yayımlamadığım bir yazıya bu Karadeniz türküsünün sözleriyle başlamıştım.
Bir insanı sevebilirsiniz. Onun da size karşı duyguları bulunabilir. Hatta şartlar sizi birbirinize yaklaştırabilir. Fakat o insanın bir başkasıyla kurulmuş bağı, verilmiş sözü, korunması gereken hakkı varsa, sırf yapabiliyor olmak o bağı bozmayı meşru kılmaz. İnsanın her arzusunu gerçekleştirmemesi bazen yetersizliğinden değil, erdeminden kaynaklanır.
Erdem, yalnızca kötülük yapmamak değil, yapabilecek durumda olduğu hâlde başkasının hakkına tenezzül etmemektir.
Siyasi temsil meselesine de biraz böyle bakıyorum. Milletin bir siyasi partiye, belediye başkanına veya milletvekiline verdiği yetki, yalnızca o kişinin şahsi tasarrufunda bulunan bir imkân değildir. Arkasında seçmenin iradesi, beklentisi ve güveni vardır. Siyasetçinin düşüncesi elbette değişebilir. Ancak bu değişimin baskı, menfaat, makam veya kişisel güvence karşılığında gerçekleşmesi millî iradeye saygı bakımından ciddi sorular doğurur.
Sorunların ifşası ile sorunların çözümü aynı şey değildir
Yaklaşık iki yıldır muhalefet belediyeleri ve siyasi organizasyonlar üzerinde yürütülen soruşturmalar, kovuşturmalar, tutuklamalar ve görevden uzaklaştırmalar, Türkiye’nin yalnızca bir hukuk meselesiyle karşı karşıya olmadığını göstermektedir. Kimi zaman magazinleştirilen, kimi zaman ispatlanmamış isnatların kesin hüküm gibi sunulduğu, kimi zaman örgütlü suç kavramının sınırlarının tartışıldığı süreçler, ceza muhakemesinin amaç ve araçlarını yeniden düşünmeyi gerektiriyor.
Bununla birlikte yerel yönetimlerde ve siyasi organizasyonlarda ortaya çıkan yolsuzluk iddialarını, menfaat ilişkilerini ve yönetim zaaflarını da görmezden gelemeyiz. Hukuka aykırı soruşturma, yolsuzluğu meşru kılmaz. Yolsuzluk iddiası da hukuka aykırı soruşturmayı meşrulaştırmaz.
Borsa ve fon işlemlerinden kamu ihalelerine, savunma sanayiinden sağlık hizmetlerine, konut ve imar uygulamalarından kamu kaynaklarının kullanımına kadar pek çok alandaki iddialar, kamu ahlakının ne ölçüde korunabildiği sorusunu önümüze koyuyor. İddia ile sabit olmuş suç elbette ayrılmalıdır. Burada kul hakkı, kamu hakkı, milletin ortak emeği ve geleceği söz konusudur.
Bütün bu sıkıntılara rağmen devletimizin içerisinde iyi niyetli, zeki, yetenekli ve sorumluluk sahibi görevliler vardır. Yargıda, bürokraside, güvenlik ve istihbarat kurumlarında, denetim mekanizmalarında zaafları somutlaştırmak ve yanlışları görünür kılmak için hukuka bağlı biçimde çalışan herkese teşekkür etmek hakkaniyet borcudur. Fakat teşhis tedavi değildir. Sorunları ortaya çıkarmak için gösterilen gayret, onları çözmek için ortak akıl ve hakkaniyetle tamamlanmalıdır.
Ben de bu yazıyla yalnızca eleştiren değil, teşhis edilen sorunların ardından ne yapılması gerektiğine katkı sunmaya çalışan bir sorumluluk üstlenmek istiyorum.
Aynı cephede bile neden birbirimize tahammül edemiyoruz?
Türkiye’deki siyasi cepheleşme farklı ideolojiler arasındaki mücadeleden ibaret değildir. Aynı siyasi cephede, aynı partide, hatta aynı değer dünyasında bulunan insanların çekişmeleri de ciddi enerji kaybına yol açmaktadır. Aynı hedefi savunanlar birbirlerinin önünü kesebilmekte; liyakat yerine sadakat, hizmet yerine yakınlık, ortak hedef yerine kişisel hesap belirleyici olabilmektedir.
Bu çekişmeler verimliliği azaltır, güveni tüketir, huzuru bozar, yetenekli insanları uzaklaştırır ve kurumsal hafızayı zayıflatır. Aynı cephede bulunmak aynı menfaati paylaşmak değildir. Aynı değer dünyasında bulunmak ise birbirinin hakkına saygı duymayı gerektirir. Bazen farklı ideolojilerdeki iki insan, aynı partideki iki insandan daha kolay uzlaşabilir. Demek ki mesele yalnızca ideoloji değil, insanın kendi menfaatini ve doğrusunu mutlaklaştırmasıdır.
Adaletsizlikte eşitlik, adalet doğurmaz
İktidarın muhalefete, muhalefetin iktidara yönelttiği suçlamalarda aynı ilke geçerlidir: Adalet, suçlamanın kime yöneltildiğine göre biçim değiştiremez. Bir hukuksuzluğu başka bir hukuksuzlukla dengelemeye çalışmak adalet değildir. Siyasi partilere yargısal müdahaleler, kayyım uygulamaları ve seçilmişlerin görevden uzaklaştırılması yalnızca kanun maddeleriyle değil anayasal demokrasinin özüyle de değerlendirilmelidir. Millî irade yalnızca sandıktan çıkan sonuç değil, o sonuca gösterilen saygının da adıdır.
Milletin sezgisel birlikteliği ve siyasetin sorumluluğu
Kürt meselesi, Alevi yurttaşlarımızın eşit yurttaşlık ve inanç özgürlüğü talepleri ve başka aidiyet sorunları farklı dönemlerde çeşitli siyasi girişimlere konu olmuştur. İyi niyetli çabalar bulunsa da güvenlik kaygıları, seçim hesapları, ideolojik şartlanmalar ve manipülatif etkiler meseleleri zaman zaman gölgelemiştir. İnsanların kimlikleri, dilleri, inançları ve tarihsel hafızaları siyasi pazarlık malzemesi değildir.
Aynı mahallede yaşayan, aynı pazardan alışveriş yapan, aynı felakette birbirinin yardımına koşan insanların sezgisel birlikteliği vardır. Bu deneyim romantikleştirilmeden, ayrımcılık ve hak ihlalleri örtülmeden değerlendirilmelidir. Siyasetin görevi milletin kendiliğinden kurduğu ortak hayatın gerisine düşmek değil, onun hakkaniyetini kurumsal güvenceye dönüştürmektir. Gönül birliği hukuki eşitliğin alternatifi değildir; hukuki eşitlik de gönül birliğini kendiliğinden garanti etmez.
Bir milletin her sabah 86 milyon ekmeğe ihtiyacı var
Büyük siyasi tartışmaların içerisinde en temel gerçeği unutuyoruz: İnsan beslenmek, barınmak, korunmak, üretmek, öğrenmek ve değerli hissetmek zorundadır. Yaklaşık 86 milyon insanın her birinin günde bir ekmek yediğini varsayalım. Her gün 86 milyon ekmeğe ihtiyaç vardır. Bu gerçek tüketim istatistiği değil, hayatın zorunluluğunu somutlaştıran bir düşünce deneyidir. Çocukların beslenmesi, hastaların tedavisi, gençlerin eğitimi, ailelerin barınması ideolojik kavgaları beklemez.
Bu yaklaşım girişimciliği, üretkenliği ve bireysel gayreti dışlamaz. Aksine emeği ödüllendiren, riski ve yeniliği teşvik eden, kabiliyetleri geliştiren bir düzeni gerektirir. Ancak temel ihtiyaçlar karşılanmadan ayrıcalıklı kesimlerin sınırsız konforunun kamu kaynaklarıyla beslenmesi hakkaniyetle bağdaşmaz. Önce herkesin ekmeği, sonra herkesin emeğinin hakkı ve ardından hak edilmiş refahın imkânları. Nimet ile külfet arasında adil bir denge bulunmalıdır.
Sorunu doğuran akıl, çözümün tek sahibi olabilir mi?
Sorunların ortaya çıkmasında rol oynayan zihniyetlerin, aynı sorunları çözmek için yeniden tek belirleyici olma iddiası düşündürücüdür. Bir sorunu ortaya çıkaran zihin değişmedikçe sorun gerçek anlamda çözülemez. Soruna sebep olanlar kendi zihinsel ve ahlaki sınırlarının üzerine çıkmadıkça kalıcı çözüm üretemezler.
Yanlış hayatın dayattığı yanlışlar
Alman düşünür Theodor W. Adorno’nun Minima Moralia adlı eserindeki “Yanlış hayat doğru yaşanmaz.” sözü, yalnızca bireyin kendi tercihlerine ilişkin ahlaki bir uyarı değildir. İnsanın içinde yaşadığı toplumsal ve ekonomik düzenin, doğru yaşama imkânları üzerindeki etkisine de işaret eder.
Bir insan ne kadar dürüst, vicdanlı, çalışkan ve iyi niyetli olursa olsun, içinde yaşadığı siyasi, ekonomik ve kurumsal düzen yanlış işliyorsa zamanla bu yanlışların baskısıyla karşı karşıya kalır. Hakkını elde etmek için birilerine yakın olmak, işini görebilmek için taviz vermek, görevini sürdürebilmek için susmak veya yükselmek için liyakatinden başka dayanaklar aramak zorunda bırakılan insanın ahlaki iradesi sürekli sınanır.
Böyle bir düzende yanlış, yalnızca kötü niyetli insanların tercihi olmaktan çıkar; iyi niyetli insanların da karşı koymak zorunda kaldığı bir hayat şartına dönüşür. Üstelik bu baskıya yalnızca bir kişi maruz kalmaz. Benzer şartlar altında yaşayan milyonlarca insan aynı zorlanmaları yaşadığında bireysel tavizler toplumsal alışkanlıklara, alışkanlıklar kurumsal davranışlara, kurumsal davranışlar da kendisini yeniden üreten bir düzene dönüşebilir.
Sonunda yanlış işleyen düzen, kendi yanlışlarını olağanlaştıran bir toplum yapısı üretme tehlikesi taşır. Böyle bir durumda bireylere dürüstlük ve sorumluluk öğütlemek gereklidir ama yeterli değildir. İnsanlardan doğru yaşamalarını isterken onları doğru yaşamaktan alıkoyan şartları da değiştirmek zorundayız.
Çünkü ahlak yalnızca insanın yanlış karşısında direnmesi değil, doğruyu yaşayabileceği şartların da oluşturulması meselesidir. Devletin ve siyasetin asli sorumluluklarından biri, insanı doğru davranmak ile hayatını sürdürebilmek arasında tercihe zorlamayan bir toplumsal düzen kurmaktır. Bu nedenle çözüm, yalnızca kişilerin ahlakına değil, onları kuşatan kurumların ve kuralların hakkaniyetine de yönelmelidir.
Yargı siyasetin eksik bıraktığı ahlakı tek başına tamamlayamaz. İstihbarat toplumsal güvenin yerini alamaz. Siyaset hukukun yerine geçemez. Bürokrasi millet adına sınırsız tasarrufta bulunamaz. Her kurum kendi görevini hakkıyla yapmalı, diğerleriyle anayasal sınırlar içerisinde uyumlu çalışmalıdır. Bugünün sorununu çözmek için yarının daha büyük sorununu üretmek çıkış yolu değildir. Tarih ibret alınmadığında daha ağır bedellerle tekerrür edebilir.
Hacerülesved’i yeniden yerine koymak
İslam tarihinin anlattığına göre, Kâbe’nin yeniden inşası sırasında Hacerülesved taşının yerine konulması konusunda kabileler arasında ciddi ihtilaf çıkmıştı. Her kabile bu şerefi kendisine istiyordu. Henüz peygamberlikle görevlendirilmemiş Hz. Muhammed’in hakemliğinde uzlaşıldı. O, taşı bir örtüye koydu, kabile temsilcilerinin örtünün kenarlarından tutarak birlikte kaldırmasını sağladı; son yerleştirmeyi kendisi yaptı.
Buradaki hikmet yalnızca pratik yöntemde değildir: Güven, hakkaniyet ve ortak sorumlulukta saklıdır. Çözüm hiçbir tarafın bütünüyle dışlanmasına dayanmamıştır. Bugünün dersi meseleleri tek bir kurtarıcıya teslim etmek değil, tarafların meşru haklarını ve ortak sorumluluklarını güvenilir bir çözüm aklında buluşturmaktır.
Hakemlere yalnızca karşıt siyasi cepheler arasında değil, aynı partinin, aynı kurumun ve aynı değer dünyasının içerisindeki çatışmalarda da ihtiyaç vardır. Hakem taraflardan birini kazandıran değil, hakkı ve ortak yararı görünür kılan kişidir. Hacerülesved’i kaldıracak ellerimiz var. Eksik olan, o elleri aynı hakkaniyet örtüsünde buluşturacak iradedir.
İyi insanların birbirinden habersizliği
Türkiye’nin insan kaynağı tükenmiş değildir. Görevini hakkıyla yapan bürokratlar, hâkimler, savcılar, güvenlik görevlileri, siyasetçiler, akademisyenler, aydınlar ve sivil toplum temsilcileri vardır. Belki görünür değillerdir, belki birbirlerini tanımıyorlardır, belki de gayretlerini ortak bir iyilik iradesine dönüştürememektedirler. Kötülük örgütlenirken iyiliğin dağınık kalması kötülüğe üstünlük sağlar.
Önerdiğim şey devlet içinde denetimsiz yeni bir güç odağı değildir. Mevcut kurumların anayasal görevlerine dönmesini, aralarında eşgüdüm kurulmasını, hukukun ve kamu yararının ortak ölçü olmasını sağlayacak açık, hesap verebilir, demokratik zeminlerdir. Hakemlik anayasal yetkilerin üzerinde vesayet değil; tarafsız denetim, kurumsal uzlaşma ve hakkaniyet arayışı olmalıdır.
Dijital çağ, şartlanmış zihinlerle yönetilemez
Yapay zekâ, dijital iletişim ve veri teknolojileri klasik yönetim alışkanlıklarını sorgulatıyor. Dünün ideolojik kamplaşmaları ve ezberlenmiş sloganlarıyla yarının toplumunu yönetmek giderek zorlaşacaktır. Dijital çağ manipülasyonu da kolaylaştırdığından teknoloji tek başına özgürleşme güvencesi değildir. Fakat geleceğin siyaseti insanı ideolojilere uydurmaya çalışan değil, düşüncelerini insanın gerçek ihtiyaçları karşısında sınayan siyaset olmak zorundadır.
Yeni yönetici profili, ideolojik şartlanmalarını aşabilen, farklı bilgi kaynaklarından yararlanan, hukuku ve ahlakı birlikte düşünen, kendi yanlışını kabul eden, liyakati sadakatin önüne koyan, kendisine benzemeyeni tehdit görmeyen kişilerden oluşmalıdır. Yönetici yalnızca emir veren değil dinleyen; yalnızca denetleyen değil denetlenebilen; kararlarının gerekçesini açıklayabilen kişi olmalıdır.
Devletin bekası mı, insanın varoluşu mu?
Devletin varlık sebebi insandır. İnsanın özgürlüğünü, güvenliğini, onurunu ve anlamlı hayat kurma imkânını geliştiremeyen devlet kendi varlık gerekçesinden uzaklaşır. Devletin bekası ile insanın varoluşu rakip değil tamamlayıcı değerlerdir. Varoluş Siyaseti düşüncemin merkezinde insanın aklı, vicdanı, iradesi, özgürlüğü ve anlam arayışı vardır.
Vahyin, felsefenin, bilimin, irfanın ve insanlığın tarihsel tecrübesinin birbirini dışlamadan değerlendirilmesi gerektiğine inanıyorum. Bir ideolojinin üstünlüğünü ispat için değil, ortak birikimden makul olanı bulmak için. İhtiyaç duyduğumuz daha adil, daha akıllı, daha güvenilir ve daha insani bir devlet düzenidir.
Binlerce yıllık birikim, birkaç neslin zaafına teslim edilemez
Anadolu, medeniyetlerin, inançların, mücadelelerin ve düşüncelerin biriktiği tarihsel hafızadır. Selçuklulardan Osmanlı’ya ve Cumhuriyet’e uzanan tecrübemiz ihtişamın da çöküşün de, adaletin de zulmün de örneklerini taşır. Alaeddin Keykubad’ın Anadolu’sundan bugüne yaşanan siyasi ihtilaflar ve ekonomik buhranlar bize çok şey öğretmiş olmalıdır. Aynı yanlışların yeni isimlerle tekrar edilmesi toplumun değer dünyasının da sorgulanmasını gerektirir.
Bu ülkenin insanı sürekli krizleri aşmakla övünmek yerine krizleri üretmeyen bir düzen içerisinde yaşamayı hak etmektedir. Asıl başarı felaketten sonra kahramanlık göstermek değil, felaketi önleyecek aklı ve ahlakı zamanında ortaya koymaktır.
Öyleyse ne yapmalı?
Hukuka bağlılık, liyakat, şeffaflık ve hesap verebilirlik bütün kurumların ortak ölçüsü olmalıdır. Yargı hakikati hukuka uygun yöntemlerle araştırmalı; siyasi partiler sorunlara çözüm üreten demokratik kurumlar olmalı; kamu kaynakları bağımsız denetime açık tutulmalıdır. Seçmen ile seçilmiş arasındaki demokratik bağ korunmalı, Kürt ve Alevi yurttaşların ve diğer toplumsal kesimlerin talepleri eşit vatandaşlık ve karşılıklı güven içinde ele alınmalıdır.
Ekonomik düzen temel ihtiyaçları öncelemeli, üretimi ve girişimciliği desteklemeli, nimet ile külfet arasında adil denge kurmalıdır. Dijital çağın şeffaflık ve katılım imkânlarını kullanabilen yeni yönetici profilleri yetişmelidir. Güvenilir insanların, kurumların ve toplumsal kesimlerin birlikte çalışıp birbirini denetleyebileceği meşru ortak akıl zemini kurulmalıdır.
Burada mesele yalnızca iş birliği değildir. El birliği de yetmez. Gönül birliğiyle tamamlanmayan iş birliği ilk menfaat çatışmasında dağılmaya mahkûmdur. Fakat gönül birliği hukukun ve kurumsal denetimin yerine geçemez. Samimiyet, hakkaniyet ve kurallar birbirini tamamlamalıdır.
Son söz: Hakemlere ihtiyacımız var
Türkiye’nin bütün meselelerini bir kişinin, partinin, kurumun veya ittifakın tek başına çözebileceğine inanmıyorum. Sorunların oluşumunda payı bulunanların hiçbir zihinsel ve ahlaki dönüşüm geçirmeden bütün çözümlerin sahibi olmalarını da yeterli bulmuyorum. Bugün sorunları tespit edenlere olduğu kadar, onları çözebilecek hakkaniyetli akıllara da ihtiyacımız var.
Hz. Muhammed’in Hacerülesved hadisesinde ortaya koyduğu hikmet yalnızca taşı yerine koymak değil, taşın etrafında birbirine düşmek üzere olan insanları ortak sorumluluk etrafında buluşturmaktı. Bugün yerinden oynayan yalnızca kurumlarımız değildir. Güvenimiz, adalet duygumuz, ortak geleceğe inancımız ve birlikte yaşama ahlakımız da sarsılmaktadır.
Bunları yeniden yerine koyarken yeni mağdurlar, yeni hukuksuzluklar ve yarının daha büyük krizlerini üretmemeliyiz. Çünkü bir sorunu çözmenin en kötü yolu, ondan daha büyük bir soruna sebebiyet vermektir.
Hacerülesved’i yerine koymak isteyen çok. Peki, onu birlikte kaldırabilecek hakkaniyet örtüsünü kim serecek?

İlk yorum yazan siz olun
UYARI: Küfür, hakaret, rencide edici cümleler veya imalar, inançlara saldırı içeren, imla kuralları ile yazılmamış,
Türkçe karakter kullanılmayan ve büyük harflerle yazılmış yorumlar onaylanmamaktadır.

Yaşam Haberleri