Duvar resimlerinden mozaiğe: Eyüboğlu Ailesi

Eren Eyüboğlu mozaiği, İMÇ... Bedri Rahmi ve Eren Eyüboğlu; 13. yüzyıla kadar en değerli mozaik sanat eserlerinin yapıldığı İstanbul‘da; 1950 lerden itibaren özgün bir dil ve modern bir yorumla mozaik sanatını tekrar canlandırdılar.

Eren Eyüboğlu’nun İMÇ’deki mozaik panosu ile Bedri Rahmi’nin Tatlıcılar Çarşısı’ndaki Kağnı panosunun fonu altın mozaik taşlarından oluşur. Ülkemizde 1950 li yıllarda kurulmuş betebe cam mozaik fabrikası ise ; ideal parlak carmen kırmızısını ve altın mozaiğini üretememektedir.

Eren Eyüboğlu ve Bedri Rahmi Eyüboğlu’nun İMÇ ve Karaköy’deki panolarındaki altın mozaik fon ve carmen kırmızısı için; 1958 Brüksel dünya sergisinden kalan Avrupa taşları ve Bedri Rahmi’nin Venedik’ten aldığı mozaikler kullanılmıştır.

Minareleri ve kubbeleriyle “İstanbul”, Bedri Rahmi... İMÇ yapılarının mimarisi yarışmayla belirlenmiştir. Mimari ile bütünleşecek sanat eserlerini tasarlayacak sanatçılar da davetli bir yarışma ile belirlenmiş. Bedri Rahmi ve Eren Eyüboğlu mozaiklerini de bu yarışmaya borçluyuz.

Bedri Rahmi Eyüboğlu’nun İMÇ’deki İstanbul eseri üretiminde (1965), 1958 Brüksel Uluslararası Sergisi’ndeki Türk Pavilionu’ndaki duvar mozaiklerinin eskizleri kullanılmış, İMÇ’deki duvar boyutuna göre ek desen getirilerek uyarlanmıştır.

Bedri Rahmi; Anadolu’yu ve batıyı, İstanbul’un geçmişini yüreğinde yoğurup ürettikleriyle, teknik geliştirmesiyle, çalışkanlığıyla en çok sevdiğim ve eserleri en çok tahrip olan sanatçılarımızdan biri. Sırayla en baştan mozaiğe giden yolu ve mozaik eserlerine bir yolculuk yapalım...

Bedri Rahmi; mozaikten önce mimariyle duvar resimleri aracılığıyla tanışmıştı. Sanatçı, 1943 yılında Ortaköy’deki Lido havuzu için 60 m2 alanda bir duvar resmi yapmıştı. Günümüzde Lido havuzu da bu duvar resmi de ayakta değil.

Bedri Rahmi; mimari ile sanatını buluşturduğu ilk anlar için 1956 yılında gazetede yayınlanan yazısında; “Duvar bizim için üzerine resim yapılan değil, üstüne resim asılan, huyunu suyunu bilmediğimiz bir varlıktı. Karşımıza dağ gibi dikilmişti” diyordu

Bedri Rahmi Eyüboğlu; Lido havuzundan sonra Ankara Opera Binası’nda (eski Sergievi) duvar resmi çalışmıştır. 1933-35 yılları arasında inşa edilen Sergievi‘nin mimarı Şevki Balmumcu‘dur. 1946 yılında Sergievi’nin Prof.Bonatz tarafından Opera binasına dönüştürülmesine karar verilir.

Yeni Ankara’nın en güzel binası Sergievi’nin mimar Prof. Bonatz tarafından Opera Binası’na dönüştürülmesi 1948 yılında tamamlanmıştır. Güzel Sanatlar Umum Müdürü Halil Vedat Fıratlı’nın etkisi ile Bedri Rahmi Eyüboğlu‘na operada duvar resimleri için 3-4 panoluk yer ayrılmıştır.

Bedri Rahmi;Ankara Opera binasında mozaik dokusunu andıran fırça tuşlarıyla duvar resmini çözümlemiştir. Mimar Prof. Bonatz, mozaik yerine mozaik benzeri duvar resminin yapılmasını uygun görmese de Bedri Rahmi, kendine has bu teknikle üçlü panodaki duvar resmini yapar.

Ankara Operası’nda bu üçlü panonun Bedri Rahmi’ye ait olduğuna dair bir not mutlaka konulmalı. Operadan paylaşılan binlerce fotoğrafa baktım, bu panolar paylaşılmamış. Birçok tez ve makaleye baktım, Sayın Hülya Vurnal’ın tezi (1993) olmasa bu bilgi tümüyle kaybolup gidecek.

Cemal Tollu da; Ankara Opera binasında salonun merdivenleri arasındaki duvar yüzeyine duvar resmi yapmıştır. Bonatz eskizi ve operadan paylaşılan fotoğraflarda Cemal Tollu’nun eserini görebiliyoruz