"Ben kovulunca gidenlerden değilim Sezai abi!" Diriliş’ten Varoluş’a bir hatıra ve düşünce yolculuğu

Türk edebiyatının ve düşünce dünyasının ulu çınarı Sezai Karakoç'un vefatının ardından kaleme alınan en sıra dışi, en samimi hatıra-portre yazısı SuperHaber'de okurlarla buluştu. Avukat Hüseyin Kaya, Çayeli'nin yalılarından Ankara'nın tozlu parti koridorlarına, Kızılcahamam yollarında bozulan sıfır arabadan Kızılay'daki o meşhur iki odalı genel merkeze kadar Üstatla yaşadığı bilinmeyen anılarını kaleme aldı.

Sezai Karakoç öldü.
Fakat asıl mesele onun ölümü değil, diriliş düşüncesinin ne kadar hayatta kaldığıdır.
Bazı insanlar ölünce geride eserlerini bırakır. Bazıları bir düşünceyi, bazıları bir davayı, bazıları da yaşanmış bir hayatın ahlaki ağırlığını.
Sezai Karakoç bunların hepsinden bir şey bıraktı.
Benim içinse bütün bunların yanında birkaç mahcup hatıra, biraz tebessüm, biraz hüzün ve hâlâ devam eden bir varoluş arayışı bıraktı.
Çayeli'nden Diriliş'e
Üstadın adını ilk defa lise yıllarımda duymuştum.
Karadeniz'in kıyısına tutunmuş, yalı yalı gidilen ilçesi Çayeli'nde henüz bir eserine ulaşamamıştım.
Üniversite yıllarında, kaldığım yurdun kütüphanesinde Diriliş Neslinin Âmentüsü geçti elime.
O yıllar bizim için tuhaf yıllardı.
İnanmak için bir heykel kadar donuk, yaşamak için bir pire kadar ürkek olmamız bekleniyordu sanki.
Ne yapsak günah sayılacak, neye yönelsek yasakların gölgesi başımıza kalkacaktı.
İnancın hayatı anlamlandırması gerekirken, zaman zaman hayatı yaşamaktan korkmanın gerekçesine dönüştürüldüğü yıllardı.
İşte böyle bir iklimde Sezai Karakoç'un diriliş düşüncesiyle karşılaştım.
O, inancı yalnızca korunacak bir miras olarak değil, yeniden kurulacak bir hayatın kurucu iradesi olarak ele alıyordu.
İnsanı edilgen bir varlık olmaktan çıkarıp tarihin, medeniyetin ve kendi kaderinin sorumlusu olmaya çağırıyordu.
İş güç sahibi olduktan sonra hatırladığım kadarıyla elli sekiz civarındaki eserinin tamamını edindim. Hepsini okudum. Bazılarını yeniden, bazılarını birkaç defa.
Bir gün kendisini tanımak da nasip olur muydu?
Monna Rosa ve yaşanmamış gençliğimiz
Bir de Monna Rosa vardı.
Bizim beceriksiz gençliğimizin, kutsadığımız aşkların, dokunmaya bile cesaret edemediğimiz ellerin, kimsenin dudaklarını namusumuz kılmadan geçirdiğimiz yılların şiiri.
Aşkı yaşamaktan çok kutsayan, fedakârlığı bazen yaşanmamışlığın kitabesine dönüştüren bir kuşağın çocuklarıydık.
Monna Rosa bizim için yalnızca bir aşk şiiri değildi.
Biraz mahcubiyetimiz, biraz cesaretsizliğimiz, biraz da yaşayamadıklarımızın tesellisiydi.
İnsanın bazen, üstadın Monna Rosa'ya seslendiği gibi, kendisine seslenesi geliyor:
Anla be Sezai abi!
Neyse...
İnsanın gençliğiyle hesaplaşması da kolay değil.
Belki aşkı kutsarken yaşamayı ihmal ettik. Belki de aşkın kendisinden çok, ona yakıştırdığımız anlamı sevdik.
Oysa insan, yalnızca inandıklarıyla değil, yaşayabildikleri ve yaşayamadıklarıyla da insandır.
Kızılcahamam'da bozulan araba
Yıllar sonra üstadın Ankara'da yapılacak parti genel kuruluna geleceğini öğrendim.
Ali Şahin aradı.
Üstadın Ankara'ya gideceğini, benim arabamla gidip gidemeyeceğimizi sordu.
Hayatımda ilk defa sıfır bir otomobilim olmuştu.
Sezai Karakoç'u Ankara'ya ben götürecektim!
Heyecanımı anlatamam.
Doğrusu nefsim de biraz kabarmıştı.
Üstat son anda başka bir otomobille gitmeyi tercih etti.
Belki nispeten lüks sayılabilecek bir arabaya binmek istememişti. Belki de benim nefsimdeki o küçük kabarmayı hissetmişti.
Yok canım!
Üstat nereden hissedecekti?
Belki de ben ona böyle bir incelik yakıştırıyordum.
Mahzun bir hâlde Ankara'ya döndüm.
Ertesi gün telefon çaldı.
Üstadın içinde bulunduğu eski otomobil Kızılcahamam yakınlarında bozulmuştu.
Ali, gidip kendisini alıp alamayacağımı soruyordu.
İçimden şöyle geçirdim:
Üstadım, bütün yüceliğinle, sana duyduğum bütün hürmetle söylüyorum; beni üzmeyecektin. Beraber gelecektik. Ben de o havayı soluyacaktım.
Ama insan kendi mahcubiyetine bile bazen gülüyor.
Ben bütün kabalığımla, incinmesine Tanrı tarafından izin verilmemiş bir mahcup kulum!
Şimdi bunları yazarken de tebessüm etmekten kendimi alamıyorum.
Vesselam.
Yirmi metrekarelik büyük salon
Ankara Kızılay'daki parti genel merkezini hatırlıyorum.
İki oda bir salon denilebilecek, güvercinlerin bile uzun zamandır içine girmediği izlenimini veren mütevazı bir yer.
Fakat orada büyük bir medeniyet iddiası yaşıyordu.
Üstat genel kurulun bütün ayrıntılarını bizzat kontrol ediyordu.
Tutanakları, isimleri, listeleri...
Her şeyin son şeklini kendisi vermek istiyordu.
Bir ara herkesi dışarı çıkardı.
Ben bir taburede oturuyordum.
Sanki kimse değilmişim gibi yerimden kalkmadım.
Belki de kendimi orada kalmaya hak sahibi görüyordum.
Üstat da bir şey söylemedi.
Genel kurul evraklarına son şeklini verene kadar onu izledim.
O küçücük salonda bir büyük düşüncenin bütün ciddiyeti vardı.
Partinin her şeyi üstat gibiydi.
Parti de üstat kadardı.
Ne fazla, ne eksik.
Bugün düşünüyorum da, bu durum hem onun büyüklüğünün hem de siyasi hareketinin sınırlarının işaretiydi.
Bir düşünceyi tek başına taşıyacak kadar büyük olmak başka, o düşünceyi kendinden sonra da yaşayacak bir kurumsal iradeye dönüştürmek başka bir şeydi.
Üstat beni kovdu, ben gitmedim
İstanbul'da üstadı ilk ziyaretlerimizden birini hukukçu, savcı ve yüksek yargı mensubu dostlarımızla gerçekleştirdik.
Başka arkadaşlar da katılmıştı.
Yaklaşık iki saat kendisini dinledik.
Elini sıktım.
Söylediklerini derin bir tefekkürle zihnime yerleştirmeye çalıştım.
Gecenin ilerleyen saatlerinde Ankara'ya döndük.
Hiç yorgun değildim.
Bir süre sonra Mahmut Hoca'yla yeniden İstanbul'a gittik.
Bu defa hem siyasi hem de birtakım toplumsal faaliyetler üzerine konuşacaktık.
Üstat randevu vermişti.
Akşam karanlığında vardık.
Bizi bekliyordu.
Fakat benim patavatsızlığım, nerede ne söyleyeceğimi her zaman bilemeyen tarafım, yine kendini gösterdi.
Sohbetin bir yerinde üstat ayağa kalktı.
"Herkes işine baksın!" dedi.
Bir bakıma bizi, daha doğrusu beni kovuyordu.
Ben de ayağa kalktım.
Büyük bir hürmetle, ama kendimden emin bir şekilde:
"Üstadım, ben kovulunca gidenlerden değilim!" dedim.
Üstat durdu.
Elindeki anahtarlığı ve telefonunu masaya bıraktı.
"Çay demle, sohbet edeceğiz." dedi.
Ve gerçekten çok güzel bir sohbet ettik.
Mahmut Hoca'yı da mahcup etmiş olmaktan kurtulduğum için Rabbime şükrettim.
Benim böyle densizliklerim olur.
Fakat samimiyetimin ve sevgimin bir başka taraftan imdadıma yetiştiğini düşünürüm.
Hadsizliğimi başka bir hat üzerinden telafi etmeye çalışırım.
Üstatla yaşadığım bu hadise, bana onun yalnızca sertliğini değil, muhatabındaki samimiyeti fark edebilen tarafını da gösterdi.
İnsan bazen kapıdan kovulmaz.
Kapının önünde kendisiyle karşılaşır.
Üstadın verdiği görev
O gece sohbet ilerledi.
Üstat, Konya, Bursa ve Ankara'da parti teşkilatlarını kurabileceğimi düşünerek beni görevlendirdi.
Gece yarısını geçmişti.
Büyük bir heyecanla ayrıldık.
Ankara'ya döndüğümüzde Mahmut Hoca ve diğer arkadaşların yardımıyla çalışmalar yaptık.
Her il için yaklaşık otuz dört kişilik listeler hazırladık.
Görüşmeler, temaslar, arayışlar...
Üstat da bu gelişmeden heyecan duymuştu.
Fakat süreçte aksamalar oldu.
Bir türlü gerçekleştiremedik.
Bazen insanın niyeti imkânından, heyecanı kabiliyetinden büyük oluyor.
Bizimki de biraz öyleydi.
Sonra üstat vefat etti.
16 Kasım 2021.
Bir şairin, bir düşünürün, bir medeniyet arayıcısının dünya yolculuğu sona erdi.
Ama benim onunla ilişkim, ölümünden sonra da bitmedi.
Diriliş bize yar olmayınca...
Üstadın vefatından sonra partinin yeni bir genel kurul yapması gerekiyordu.
Ankara'da arkadaşlarımızla buluştuk.
Sohbetler, yemek toplantıları yaptık.
Yüce Diriliş Partisi'nin daha etkin, daha canlı, toplumsal karşılığı daha güçlü bir siyasi harekete dönüşmesi mümkün olabilir miydi?
On yedi arkadaşımla birlikte genel merkez yönetiminde sorumluluk üstlenmeyi düşündük.
Maksadımız üstadın emanetini sahiplenmek, düşüncesini hayata taşımaktı.
Fakat bazı çevrelerde sanki partiyi ele geçirmeye çalışıyormuşuz gibi bir algı oluştuğunu gördük.
Bu algının gerçeği yansıtmadığına inanıyorduk.
Yine de bir çekişmenin tarafı olmamak için genel kurula katılmaktan vazgeçtik.
Hüzünlüydüm.
Çünkü iyi niyetin bile bazen tehdit olarak algılanabildiği bir siyasi kültürün içinde yaşıyorduk.
İşte o günlerde, üniversite yıllarımda ilk defa elime aldığım Diriliş Neslinin Âmentüsü'nü yeniden okumaya başladım.
Diriliş Partisi'nde yapmak istediğimiz çalışmaları gerçekleştirememiştik. Fakat içimdeki arayış devam ediyordu.
Kitabın sayfalarını çevirirken aynı paragrafta iki kelime dikkatimi çekti:
Diriliş ve Varoluş.
Yıllar önce okuduğum o eserde bu iki kavramı yan yana yeniden görmek, zihnimde bambaşka bir düşüncenin kapısını araladı.
Üstadın diriliş düşüncesiyle benim yıllardır üzerinde düşündüğüm insan, irade, özgürlük, anlam ve hayatın bütünlüğü meselesi bir anda buluşmuştu.
O an, dirilişin varacağı yerin varoluş olabileceğini düşündüm.
Bu, bir kelimenin diğerinin yerine geçirilmesi değildi.
Bir düşüncenin başka bir ufka açılmasıydı.
Kendi kendimize dedik ki:
Diriliş bize yar olmadıysa, biz de üstadın emanetini Varoluş üzerinden sürdürürüz.
Bu bir kopuş değildi.
Bir reddiye hiç değildi.
Benim için bir düşüncenin kendi imkânlarını genişletme arayışıydı.
Dirilişten Varoluş'a
Sezai Karakoç'un diriliş düşüncesi, insanın ve medeniyetin kendi asli anlamına dönme çağrısıydı.
Benim Varoluş düşüncem ise bu çağrıyı insanlığın bütün bilgi ve tecrübe kaynaklarıyla buluşturma arayışıdır.
Vahiy, felsefe, bilim ve mistisizm...
Bunların hiçbirini peşinen dışlamadan, hiçbirini insan aklının ve vicdanının sorgulamasından muaf tutmadan, insanın anlam arayışını yeniden düşünmek.
Çünkü insan yalnızca inanan, düşünen, üreten veya tüketen bir varlık değildir.
İnsan aynı zamanda sevmek, sevilmek, güvende olmak, değerli hissetmek ve anlamlı bir hayat yaşamak ister.
Bütün siyasi ve toplumsal organizasyonların nihai amacı da insanın bu varoluş imkânlarını geliştirmek olmalıdır.
Devlet insan içindir.
Siyaset insan içindir.
Hukuk insan içindir.
Dinî yorumlar, kurumlar ve medeniyet iddiaları da insanı değersizleştirmenin, korkutmanın veya iradesizleştirmenin gerekçesi hâline getirilmemelidir.
İnsanın hayrına olmayanın millete, devlete ve dünyaya da hayrı olmaz.
İşte bu nedenle Varoluş, geçmişin bütün düşünce mirasını reddeden yeni bir ideolojik kalıp değil, insanlığın tarihsel tecrübesini makul bir bütünlük içinde değerlendirme teklifidir.
Diriliş bize bir medeniyetin yeniden ayağa kalkmasını düşündürdü.
Varoluş ise bana şu soruyu sorduruyor:
Ayağa kalkan medeniyetin içinde insan ne kadar özgür, ne kadar adil, ne kadar anlamlı bir hayat yaşayacak?
Bir düşüncenin ahlakı
Bugün Sezai Karakoç'u anarken Türkiye'nin içine düştüğü siyasi, ahlaki ve toplumsal savrulmayı görmezden gelemeyiz.
Bir zamanlar medeniyet, adalet, ahlak ve hakikat iddiasıyla yola çıkanların bir kısmı, zaman içinde iktidarın ve menfaatin cazibesine teslim olabildi.
Dava için yola çıkanlar vardı, para için yola çıkanlar vardı. Ne hazindir ki bir kısmı geri dönmedi. Kimi davayı iktidara, kimi iktidarı servete, kimi de bütün bunları kendi varlığını korumanın aracına dönüştürdü. Yolun sonunda dava da insan da unutuldu.
Oysa dava, insanı yüceltmek içindir; insanı davanın malzemesine dönüştürmek için değil.
Bunun karşısında bulunanlar da çoğu zaman kendi ideolojik alışkanlıklarının dışına çıkamadı.
Hukuk, siyasetin çekişmelerinden yeterince korunamadı.
Adaletin kendisi yerine adaletin kimin için işletildiği tartışılır hâle geldi.
Oysa bir medeniyetin büyüklüğü yalnızca kurduğu devletlerle, inşa ettiği şehirlerle veya kazandığı siyasi başarılarla ölçülemez.
İnsana verdiği değerle, hukuka gösterdiği saygıyla, güç karşısındaki ahlakıyla da ölçülür.
Sezai Karakoç'un düşüncesini bugüne taşımanın yolu, onun cümlelerini tekrarlamakla sınırlı kalamaz.
Onun aradığı ahlaki ve medeniyetçi dirilişi, yaşadığımız dünyanın somut sorunları karşısında yeniden düşünmek gerekir.
Çünkü bir sorunu meydana getiren zihin ve zemin aşılmadıkça o sorun çözülemez.
Çözüm, o zihin ve zemini aşabilecek bir iradenin ortaya çıkmasını gerektirir.
Bana göre dirilişin bugünkü en önemli imtihanı da budur.
Hızır'ı beklerken
Üstadın Hızırla Kırk Saat eserini okuduk.
Bizimse kırk yıldır beklediğimiz Hızır bir türlü görünmedi!
Belki Hızır'ı yanlış yerde aradık.
Belki de insanın beklediği kurtarıcı, kendi içinde harekete geçiremediği iradesidir.
Bir gün Fethi Gemuhluoğlu'nun, aşk yaşamadan yanıma gelmeyin mealindeki tavsiyesinden hareketle yazdığım Daralış şiirini de üstada göndermiştim.
Benim böyle hâllerim vardır.
Şiirle düşünceyi, aşkla inancı, bazen de haddimi aşan bir samimiyetle hayatı birbirine karıştırırım.
Ama bugün daha iyi anlıyorum:
Aşkı yaşamadan aşk üzerine konuşmak ne kadar eksikse, adaleti gerçekleştirmeden adalet üzerine konuşmak da o kadar eksiktir.
İnsanın varoluşu yalnızca söylediklerinde değil, yaşayabildiklerindedir.
Sezai Abi, şimdi ne yapacağız?
Üstat!
Sen gittin.
Geride Monna Rosa kaldı.
Hızırla Kırk Saat kaldı.
Diriliş Neslinin Âmentüsü kaldı.
Bir de küçücük parti salonlarında, eski otomobillerde, gece yarısı çay sohbetlerinde taşıdığın büyük medeniyet düşüncesi.
Ben seni yalnızca kitaplarından tanımadım.
Kızılcahamam'da bozulan otomobilden, Kızılay'daki tabureden, İstanbul'da önce kovulup sonra çaya davet edildiğim o akşamdan da tanıdım.
Sana karşı hâlâ mahcubiyetim var.
Ama bir itirazım da var.
Diriliş yalnızca geçmişin ihtişamına dönüş olmamalı.
İnsanlığın geleceğine, insanın özgürlüğüne, aklın ve vicdanın sorumluluğuna da açılmalı.
İnsan yalnızca bir medeniyetin mensubu değil, varoluşun da öznesidir.
Ve insanın anlamlı olma hakkı, hiçbir ideolojinin, hiçbir iktidarın, hiçbir kurumsal alışkanlığın gölgesinde kaybolmamalıdır.
Seninle başlayan düşünce yolculuğumun bugün vardığı yerde Varoluş var.
Belki sen başka türlü söylerdin.
Belki yine kızardın.
Belki ayağa kalkar, "Herkes işine baksın!" derdin.
Ben de yine aynı cevabı verirdim:
"Üstadım, ben kovulunca gidenlerden değilim!"
Sonra belki anahtarlığını ve telefonunu masaya bırakırdın.
Çay demlenirdi.
Ve biz yeniden konuşurduk.
Çünkü düşüncenin de dostluğun da ölümle bitmeyen bir tarafı var.
Bir insanı anmak, onu anlamakla anlam bulur.
Sezai Karakoç'u anlamak ise yalnızca dirilişi anlatmak değil, onun işaret ettiği ahlaki sorumluluğu hayatın içinde sürdürebilmektir.
Ruhun şad olsun Sezai abi.
Selam, saygı ve rahmetle.

Av. Hüseyin Kaya

İlk yorum yazan siz olun
UYARI: Küfür, hakaret, rencide edici cümleler veya imalar, inançlara saldırı içeren, imla kuralları ile yazılmamış,
Türkçe karakter kullanılmayan ve büyük harflerle yazılmış yorumlar onaylanmamaktadır.

Kültür Sanat Haberleri