Pasifik Okyanusu'nun ortasında bulunan Marshall Adaları'ndaki Runit Kubbesi, Soğuk Savaş döneminin nükleer mirasını günümüze taşıyor.
ABD'nin gerçekleştirdiği nükleer denemelerden kalan radyoaktif atıkları barındıran dev beton yapı, deniz suyuyla temas etmesi nedeniyle çevresel endişelerin odağında bulunuyor.
1980'DE TAMAMLANDI, ÇAPI 115 METRE
Runit Kubbesi, ABD'nin nükleer denemelerinden kalan radyoaktif atıkları barındıran ve 1980 yılında tamamlanan yaklaşık 115 metre çapında bir beton yapı.
Yapı, nükleer atıkların yüzeyden çevreye yayılmasını sınırlandırmak amacıyla inşa edildi.
NÜKLEER PATLAMANIN AÇTIĞI KRATERİ BETONLA KAPATTILAR
ABD, Mayıs 1958'de Enewetak Atolü'nde gerçekleştirdiği Cactus adlı nükleer denemeyle mercan kayalıklarında büyük bir krater oluşturdu.
Yıllar sonra bölgedeki radyoaktif malzemeler bu kraterde toplandı. Temizlik çalışmalarının ardından kraterin üzeri yüzlerce beton panelle kapatıldı.
EN BÜYÜK SORUN ALTINDAKİ YALITIMSIZ ZEMİN
Kubbenin üst kısmı beton panellerle kapatılmasına rağmen altındaki krater zemini yalıtılmadı.
ABD Enerji Bakanlığı tarafından yayımlanan değerlendirmelerde, yeraltı suyunun gelgit hareketlerine bağlı olarak yükselip alçaldığı ve radyoaktif maddelerin çevredeki lagün sularına taşınabildiği ele alındı.
Bölgede günde yaklaşık iki kez yaşanan gelgit döngüsü, kubbenin altındaki su hareketini de etkiliyor. Ancak bu durum, radyoaktif maddelerin her gelgitte ölçülebilir miktarda bütün dünya okyanuslarına yayıldığı anlamına gelmiyor.
DENİZ SEVİYESİNİN YÜKSELMESİ YENİ RİSKLER GETİRİYOR
İklim değişikliği nedeniyle yükselen deniz seviyeleri ve şiddetli fırtınalar, Runit Kubbesi'nin geleceğine ilişkin tartışmaları artırıyor.
Uzmanların üzerinde durduğu risklerden biri, kıyı koşullarındaki değişimin beton yapı ve çevresindeki radyoaktif tortular üzerindeki etkisi. Bununla birlikte kubbenin altındaki sızıntı mekanizması ile beton yüzeyde oluşabilecek hasarlar ayrı sorunlar olarak değerlendiriliyor.
RADYOAKTİF ATIKLARIN BÜYÜK BÖLÜMÜ KUBBENİN DIŞINDA
Runit Kubbesi, bölgedeki nükleer kirliliğin tamamını barındırmıyor.
ABD'nin geçmişte gerçekleştirdiği denemelerden kaynaklanan radyoaktif maddelerin önemli bir bölümü, Enewetak Lagünü'nün tabanındaki tortularda bulunuyor. Bu nedenle bölgedeki çevresel riskler yalnızca beton kubbenin durumuyla sınırlı değil.